Mošti Svetog Luka bile su u ovom srpskom gradu: Danas je veliki dan

U istoriji dugoj gotovo šest vekova, malo je događaja koji su za Smederevo imali takav istorijski značaj, koji bi se mogli meriti sa prenosom moštiju Svetog Luke u ovaj grad,1453. godine.

Prenos moštiju sveca koga danas slavimo inicirao je i organizovao poslednji vladar srpske srednjovekovne države despot Đurađ Branković. Važnost ovog događaja ceni se kroz njegov religijski uticaj na srpski narod, ali i istorijski kontekst i činjenicu da je reč o izuzetno turbulentnom periodu za srpsku državu, koja je pokušavala da očuva svoju nezavisnost pod naletima Istoka i Zapada.

Foto: J. V. /Muzej Smedereva

 

Prenos moštiju Svetog Luke, iz Epira u Grčkoj i doček ove relikvije u Smederevu, opisuje se kao najveličanstveniji događaj u srednjovekovnoj istoriji Smedereva, koji je, smatraju istoričari, imali svoj eho u narodnoj tardiciji i istoriji mnogo decenija nakon te 1453. godine.

Foto: J. V. /Muzej Smedereva

 

- U godini kada su Turci osvojili Carigrad, a sloboda srpske srednjovekovne države sa prestonicom u Smederevu postajala sve neizvesnija, despot Đurađ Branković polaže nadu i vidi spas u otkupu i prenosu u Smederevo čudotvornih moštiju svetog Luke, apostola i jevanđeliste, prvog ikonopisca i lekara. Srednjovekovni čovek verovao je u čudotvornu moć svetiteljskih moštiju, ne samo isceliteljsku, već i u njihovu moć da sačuvaju državu i grad. Zbog toga je ova znamenita relikvija otkupljena od turskog sultana za trideset hiljada zlatnih dukata, stigla iz Rogosa u Epiru u srpsku srednjovekovnu prestonicu u Smederevu, 12. januara 1453. godine – opisuju ovaj događaj u Muzeju u Smederevu.

O prenosu moštiju svetog Luke, dr Danica Popović u knjizi “Pod okriljem svetosti, kult svetih vladara i relikvija u srednjovekovnoj Srbiji”, u poglavlju Mošti Svetog Luke-srpska epizoda, piše:

- Po ugledu na drevne hrišćanske običaje, ali i srpsku relikvijarnu praksu, on je zamišljen kao veličanstvena ceremonija, izvedena uz učešće svih slojeva društva, po tačno utvrđenim etapama i sa svim predviđenim pojedinostima. Ovaj izuzetno važan događaj detaljno je opisan u srpskoj srednjovekovnoj književnosti, pre svega u Pariskom i Beogradskom rukopisu, kao i u Psaltiru sa posledovanjem, koji su napisani do kraja 1459. godine. 

Foto: J. V. /Muzej Smedereva

 

Prema poznatim podacima, stanovništvo je mošti Svetog Luke dočekivalo i pratilo sa pobožnim osećanjem na čitavoj trasi putovanja do Smedereva. Despot Đurađ Branković je, sa porodicom, izašao van gradskih bedema da dočeka relikviju, a okupio se i narod sa svećama u rukama.
- Po despotovom naređenju, kivot s moštima preuzeli su sveštenici, koji su u svečanoj povorci nosili pozlaćene svećnjake, kandila, ikone i ripide. Pripovedač svedoči o tome da se oko kovčega  s moštima stvorila takva gužva da je dalje kretanje bilo onemogućeno, zbog čega je despot bio prinuđen da postavi čuvare koji su krčili put. Tek tada, i to jedva, procesija je uspela da uđe u grad - piše dr Danica Popović.

Mošti su prenoćile u dvorskoj crkvi u kojoj je tokom čitave noći služeno svečano bdenije. Narednog dana, uz pratnju vladara, članova vladarskog doma i pesmu klira, bile su pronete kroz Veliki grad uz pesmu "Steni grada utvrdet se i nepokolebimi prebudut". Zatim su unete u novosazidanu Blagoveštenjsku crkvu i položene sa desne strane dveri. Tu su ležale do pada grada i odnošenja relikvije 20. juna 1459. godine.

- Upravo jedan ovakav značajan srednjovekovni istorijski događaj dobio je svoje mesto u živopisu hrama svetog Georgija u Smederevu koji je nastao u periodu od 1934. do 1936. godine, što predstavlja jedinstvenu i upečatljivu pojavu u srpskoj crkvenoj umetnosti 20. veka. Iako sagrađena još 1854. godine ova crkva, usled mnogobrojnih istorijskih okolnosti, dugo je čekala svog živopisca, a taj veliki i odgovoran posao pripao je ruskom akademskom umetniku Andreji Vasiljeviču Bicenku. Svakako je bio presudan uticaj episkopa braničevskog Venijamina, vladike Nikolaja Velimirovića, kao i predsednika Crkvenog odbora ovog hrama Dimitrija Ljotića, da se na zapadnom zidu naosa crkve tačno ispod svoda naslika kompozicija Prenosa moštiju svetog Luke u Smederevo. I to upravo onako kako je ovaj događaj opisan u srpskim srednjovekovnim rukopisima – navode u smederevskom Muzeju.

Nakon pada Smedereva, mošti su odnesene u Bosnu, zatim u Dubrovnik, a potom u Italiju. Još uvek nije precizno određeno pitanje autentičnosti moštiju Svetog Luke koje se čuvaju u Italiji i oko kojih se spore Padova i Venecija.
Sveti Luka i danas predstavlja zaštitnika grada Smedereva, a crkveni hram u naselju Carina posvećen je upravo ovom svetitelju. Ime ovog sveca nosi i smederevski zdravstveni centar.
 

BONUS VIDEO