DAN KADA JE FABRIKA ORUŽJA ODLETELA U VAZDUH! U strahovitoj eksploziju živote je izgubilo 120 Užičana

Užičani i posle 81 godine odaju počast i sećaju se oko 120 žrtava strahovite eksplozije koja se dogodila na današnji dan, 22. novembra 1941. godine, u tadašnjoj Fabrici oružja i municije, a nekadašnjem trezoru Narodne banke, a današnjem Narodnom muzeju u Užicu.

- Nikada ne smemo zaboraviti žrtve eksplozije u tezorima. Dugujemo im sećanje i poštovanje u ime otetih života, prekinutih snova i sahranjenih nada da će dočekati dane mira i potpune slobode u svom gradu – rekao je u svom obraćanju većnik Ratko Trmčić i dodao da svih ovih godina svako ko poseti ovo mesto njihovog stradanja i zamisli strašne slike ljudi koji su ovde boravili zbog radne obaveze ili da bi se sakrili od bombi, ponesu u srcu čudan osećaj da su oni još uvek tu negde prisutni u hladnim tunelima.

Foto: Z.G.

Prema raspoloživim podacima u eksploziji je poginulo oko 120 lica, od kojih je poznato 111 imena, 62 civila i 49 radnika. U podzemnim prostorijama, izgrađenim neposredno pred Drugi svetski rat za potrebe trezora Narodne banke Kraljevine Jugoslavije, posle ulaska partizanskih jedinica u Užice 24. septembra 1941. godinem, po naređenju Vrhovnog štaba, prostor je adaptiran za potrebe fabrike oružja i municije koja je u to vreme bila jedina u Evropi te vrste.

Od radnika koji su proizvodili municiju i popravljali oružje za potrebe NOP-a, formirana je Puškarska četa koja je bila u sastavu Užičkog partizanskog odreda. U levom delu tunela osposobljeno je civilno sklonište za građane koji su se sklanjali od naleta nemačkih aviona.

Eksplozija se dogodila 22. novembra oko 15 časova u poprečnom delu tunela koji je služio za smeštaj materijala i proizvoda fabrike u raznim fazama proizvodnje, lančano se širila na oba tunela i u talasima trajala sve do idućeg dana. Izginula je čitava cela smena radnika i civila koji su se zatekli u skloništu.

Foto: Z.G.

Vence na spomenik poginulima u trezoru položili su potomci, rodbina i prijateljiž poginulih, delegacije Grada Užica, Gradske opštine Sevojne, Vojske Srbije i drugi. Učenici Užičke gimnazije govorili su delove knjige „Užice sa vranama“ akademika Ljubomira Simovića, u kojoj je opisan deo strahota tog dana. Parastos izginulim u Fabrici oružja i municije služili su sveštenici Crkvene opštine Užice.