Tajna liturgija u Aja Sofiji 1919! Šta je istina, a šta legenda u priči koja i danas potresa pravoslavce

Carigrad je pao 1453. godine pod naletom turskog sultana Mehmeda II, ali nije te godine održana poslednja liturgija u Svetoj Sofiji?

Događaj iz 1919. godine i danas izaziva neverovatnu pažnju i uzbuđenje u pravoslavnom svetu.

Kada se danas pomene Aja Sofija, gotovo svi najpre pomisle na pad Carigrada 1453. godine, na kraj Vizantije i na hram koji je iz srca pravoslavnog sveta pretvoren u džamiju. Ali, postoji jedna priča koja i više od veka kasnije izaziva jezu, ponos i emociju među pravoslavnim vernicima.

Grčki vojnik i arhimandrit Elefterios Nufrakis

Prema istorijskim izvorima, 19. januara 1919. godine, u vreme kada je Carigrad bio pod savezničkom okupacijom posle Prvog svetskog rata, grčki vojni sveštenik, arhimandrit Elefterios Nufrakis, uspeo je da u Aja Sofiji odsluži pravoslavnu liturgiju. To se danas smatra jedinom poznatom hrišćanskom liturgijom u tom hramu posle pada Carigrada 1453. godine.

Istorijsko jezgro ove priče nije sporno. Aja Sofija je vekovima bila najveći i najvažniji hram istočnog hrišćanstva, podignuta u 6. veku za vreme cara Justinijana. Posle osmanskog osvajanja pretvorena je u džamiju, u 20. veku postala je muzej, a od 2020. ponovo je džamija. U januaru 1919. okolnosti su bile potpuno drugačije nego danas: Carigrad je bio pod kontrolom savezničkih sila, a u gradu su bile i grčke jedinice.

Čestitao mu i Venizelos

Upravo tada, prema više grčkih izvora, Nufrakis je sa grupom oficira ušao u Aja Sofiju i započeo liturgiju. Mnogi detalji koji se danas prepričavaju, od reakcije Turaka do navodnih privatnih čestitki Elefteriosa Venizelosa, ostali su u zoni kasnijeg svedočenja i nacionalnog predanja. Ali ono osnovno, da se liturgija zaista vezuje za 19. januar 1919. i za ime Elefteriosa Nufrakisa, potvrđuje više istorijskih pregleda i enciklopedijskih izvora.

Upravo zato ova priča toliko traje. Ona stoji na granici između istorije i predanja. Istorija kaže da je liturgija održana. Predanje joj je kasnije dodalo gotovo epski ton, zbog čega je Nufrakis u grčkom i pravoslavnom svetu ostao upamćen kao čovek koji je makar na kratko „vratio glas oltaru“ pod kupolom Aja Sofije.

Između činjenica i legendi

Uz ovu priču vekovima se prenosi i jedna još starija legenda: da je na dan pada Carigrada sveštenik sa putirom nestao u zidu Aja Sofije i da će se vratiti da dovrši službu kada hram ponovo bude hrišćanski. To, naravno, nije istorijski potvrđen događaj, već narodno predanje. Ali upravo spoj činjenica i legende objašnjava zašto Aja Sofija i danas nije samo građevina, nego simbol.

Aja Sofija uzor za Hram Svetog Save

A zašto je sve ovo važno i za Srbiju? Zato što Aja Sofija nije tuđa priča za pravoslavne narode. Ona je jedan od temelja vizantijskog i pravoslavnog nasleđa iz kojeg je rasla i srpska duhovnost. Za veliki deo pravoslavnih vernika u Srbiji Aja Sofija je više od građevine: ona je znak kontinuiteta vere, pamćenja i istorijskog trajanja. Zato svaka priča o liturgiji u Aja Sofiji prirodno odzvanja i među Srbima, ma gde živeli.

Nije slučajno što je i Hram Svetog Save u Beogradu oblikovan pod snažnim uticajem Aja Sofije. Zato priča o liturgiji iz 1919. godine kod Srba ne budi samo radoznalost, već i osećaj da je reč o delu zajedničkog istorijskog i duhovnog pamćenja.

Zbog toga je priča o Nufrakisu mnogo više od stare anegdote. Ona je podsetnik koliko jedan hram može da znači čitavim narodima i koliko istorija, vera i sećanje nekad ostanu jači od svih carstava i svih zabrana.

Ostavite komentar

Pravila komentarisanja:

Komentare objavljujemo prema vremenu njihovog pristizanja. Prednost u objavljivanju komentara imaće registrovani korisnici. Molimo Vas da ne pišete komentare velikim slovima, kao i da vodite računa o pravopisu.

Redakcija Informer.rs zadržava pravo izbora, brisanja komentara, ili modifikacije komentara koji će biti objavljeni. Prema Zakonu o informisanju zabranjeno je objavljivanje svih sadržaja koji podstiču diskriminaciju, mržnju ili nasilje protiv lica ili grupe lica zbog njihovog pripadanja ili nepripadanja određenoj rasi, veri, naciji, etničkoj grupi, polu ili zbog njihovog seksualnog opredeljenja.

Nećemo objavljivati komentare koji sadrže govor mržnje, psovke i uvrede. Sadržaj objavljenih komentara ne predstavlja stavove redakcije Informera ili portala Informer.rs, već isključivo stavove autora komentara.

Sugestije ili primedbe možete da šaljete na redakcija@informer.rs.