(VIDEO) Tramp će Zelenskog oteti kao Madura?! Na državnoj televiziji objavljen šok plan: Najstrašnije je stao američkom lideru na žulj

Ruski televizijski propagandista Vladimir Solovjov predložio je da Sjedinjene Američke Države najpre pokrenu krivični postupak protiv ukrajinskog predsednika Volodimira Zelenskog, a zatim ga otmu po uzoru na venecuelanskog predsednika Nikolasa Madura i bivšeg panamskog lidera Manuela Norijegu.

"A onda ga oteti, baš kao Madura", rekao je Solovjov u programu ruske državne televizije, prema snimku koji je objavio ukrajinski portal "UA Njuz". U istom obraćanju pomenuo je i bivšeg panamskog lidera Manuela Norijegu, koga su američke snage zarobile tokom invazije na Panamu 1989. godine.

Američki predsednik Donald Tramp je 10. oktobra izjavio da je vreme da Ukrajina dobije novog predsednika. Tramp je kritikovao Zelenskog zbog ukrajinskih napada na rusku naftnu infrastrukturu i tvrdio da bi oni mogli da pogoršaju probleme sa snabdevanjem dizelom. Slučaj Manuela Norijege i američka operacija protiv Nikolasa Madura pokazuju da SAD mogu pokušati da zarobe stranog lidera i dovedu ga pred svoj sud.

Ko je Solovjev?

Solovjov je jedan od najpoznatijih zagovornika politike Kremlja na ruskoj državnoj televiziji. U njegovim emisijama često se iznose oštre pretnje Ukrajini i zapadnim državama, a političke odluke SAD predstavljaju se kao dokaz da bi Vašington mogao da napusti ili ukloni sadašnje ukrajinsko rukovodstvo.

Pominjanje američkih operacija u Venecueli i Panami uklapa se u takvu retoriku: Solovjov koristi prethodne američke intervencije da bi sugerisao da bi sličan scenario mogao da se ponovi u Ukrajini.

Manuel Norijega: Od američkog saveznika do čoveka koga su američke snage zarobile i odvele iz Paname

Manuel Norijega, nekadašnji vojni lider Paname, ostao je upamćen kao čovek koga su američke snage svrgnule sa vlasti i odvele u SAD, gde mu je suđeno zbog trgovine drogom i drugih krivičnih dela. Njegovo hapšenje 1990. godine postalo je jedan od najpoznatijih primera američke vojne intervencije radi privođenja stranog lidera, a slučaj se i decenijama kasnije pominje u raspravama o granicama američke moći i međunarodnog prava.

Foto: profimedia

Od obaveštajnog saradnika SAD do panamskog vladara

Norijega je rođen 1934. godine u Panami. Karijeru je gradio u vojsci i postepeno postao jedna od najmoćnijih ličnosti u zemlji. Tokom Hladnog rata sarađivao je sa američkim obaveštajnim strukturama, dok je istovremeno jačao sopstveni uticaj u panamskom bezbednosnom aparatu.

Njegov uspon odvijao se u vreme kada su Sjedinjene Američke Države nastojale da zadrže snažan politički i vojni uticaj u Centralnoj Americi. Panama je zbog Panamskog kanala imala poseban strateški značaj: kanal povezuje Atlantski i Tihi okean i decenijama je bio jedno od ključnih pitanja američke politike u regionu.

Norijega je 1983. godine postao glavni komandant Panamskih odbrambenih snaga. Iako formalno nije uvek obavljao funkciju predsednika, u praksi je imao odlučujuću ulogu u političkom životu zemlje i kontrolisao vojni aparat.

Foto: profimedia

Optužbe za trgovinu drogom i sukob sa Vašingtonom

Odnosi između Norijege i američkih vlasti počeli su ozbiljno da se pogoršavaju tokom osamdesetih godina. Američki istražni organi optuživali su ga za povezanost sa međunarodnim krijumčarenjem kokaina, pranjem novca i zaštitom kriminalnih mreža koje su drogu prebacivale prema SAD.

Godine 1988. protiv njega su u SAD podignute optužnice povezane sa trgovinom drogom i reketiranjem. Vašington je istovremeno pojačavao pritisak na njegov režim, uvodio ekonomske sankcije i kritikovao njegovo gušenje političke opozicije.

Norijega je ranije bio koristan partner američkih obaveštajnih službi, ali je do kraja osamdesetih postao ozbiljan politički problem za Vašington. Njegov slučaj pokazao je koliko brzo odnos između obaveštajnog saradnika i američkog protivnika može da se promeni kada se promene politički interesi i bezbednosne procene.

Foto: profimedia

Poništeni izbori i put ka američkoj invaziji

Kriza je dodatno eskalirala 1989. godine, kada su u Panami održani predsednički izbori. Kandidat opozicije Giljermo Endara pobedio je, ali su vlasti pod Norijeginom kontrolom poništile rezultate. Opozicioni političari bili su izloženi pritiscima i nasilju, što je dodatno narušilo međunarodni položaj režima.

U decembru 1989. napetosti su prerasle u otvoren sukob. Američki predsednik Džordž H. V. Buš naredio je vojnu operaciju protiv Paname. Vašington je kao razloge naveo zaštitu američkih državljana, obnovu demokratskog poretka, bezbednost Panamskog kanala i privođenje Norijege zbog optužbi za trgovinu drogom.

Operacija "Just Cause" počela je 20. decembra 1989. godine. U napadu je učestvovalo više desetina hiljada američkih vojnika, a panamske oružane snage brzo su poražene. Endara je preuzeo predsedničku funkciju, dok je Norijega izbegavao zarobljavanje.

Američka vlada predstavljala je intervenciju kao operaciju za obnovu demokratije i sprovođenje zakona. Međutim, napad je izazvao međunarodne kritike. Generalna skupština Ujedinjenih nacija osudila je invaziju, a protivnici američke akcije ukazivali su na narušavanje panamskog suvereniteta i na civilne žrtve.

Tačan broj poginulih Panamaca nikada nije pouzdano utvrđen. Procene se razlikuju, a neke organizacije i istraživači navodili su znatno veće brojke od onih koje su iznosile američke vlasti.

Sklonište u diplomatskoj misiji i predaja Amerikancima

Nakon početka invazije, Norijega se sklonio u diplomatsku misiju Vatikana u Panama Sitiju. Američke snage opkolile su kompleks i pokušavale da ga nateraju da izađe, između ostalog glasnom muzikom koja je emitovana ispred zgrade.

Norijega se predao 3. januara 1990. godine. Potom je uhapšen i avionom prebačen u SAD, gde se suočio sa optužnicama za trgovinu drogom, pranje novca i reketiranje.

Njegovo privođenje bilo je neobično jer nije uhapšen u okviru uobičajenog postupka ekstradicije, uz saglasnost vlasti zemlje u kojoj se nalazio. Umesto toga, američke snage su izvršile invaziju na njegovu zemlju, svrgnule ga sa vlasti i prebacile ga u američki pravosudni sistem.

Upravo taj deo slučaja i danas izaziva pravne rasprave: čak i kada je protiv nekog stranog lidera podignuta optužnica, to samo po sebi ne daje drugoj državi neograničeno pravo da upotrebi vojnu silu na njegovoj teritoriji i nasilno ga privede.

Foto: profimedia

Suđenje u SAD i višedecenijska zatvorska kazna

Norijega je 1992. godine proglašen krivim po osam tačaka optužnice u američkom postupku koji se odnosio na trgovinu drogom i povezana krivična dela. Prvobitno je osuđen na 40 godina zatvora, a kazna mu je kasnije smanjena.

Posle godina provedenih u američkom zatvoru, 2010. godine izručen je Francuskoj, gde je osuđen u predmetu pranja novca. Već 2011. prebačen je u Panamu, gde je služio kazne zbog zločina počinjenih tokom njegove vladavine, uključujući slučajeve ubistava političkih protivnika.

Norijega je preminuo 29. maja 2017. godine u Panama Sitiju, u 83. godini života, nakon zdravstvenih komplikacija posle operacije tumora na mozgu.

Foto: profimedia

Zašto se slučaj Norijege i danas pominje

Slučaj Manuela Norijege postao je važan presedan u raspravama o tome dokle velika sila može da ide kako bi uhapsila stranog lidera koga smatra kriminalcem ili pretnjom svojim interesima.

Sličnosti sa slučajem Nikolasa Madura ogledaju se u tome što su obojica bili na čelu svojih zemalja kada su se suočili sa američkim krivičnim optužbama, a Vašington je nastojao da ih dovede pred američki sud. Ipak, istorijski i politički konteksti tih slučajeva nisu identični.

Međunarodno pravo pravi razliku između podizanja optužnice i prava na upotrebu sile na teritoriji druge države. Hapšenje osumnjičenog u inostranstvu uobičajeno se sprovodi kroz ekstradiciju ili uz saglasnost države domaćina. Vojna intervencija radi uklanjanja vlasti i zarobljavanja lidera otvara mnogo ozbiljnija pitanja suvereniteta, zabrane upotrebe sile i zakonitosti postupka.

BONUS VIDEO