Nešto čudno se dešava iznad Arktika! Stručnjaci zaprepašćeni: Sedam decenija ništa slično nije viđeno, posledice mogu biti veoma opasne

Iznad Arktika dogodio se vremenski poremećaj kakav meteorolozi nisu zabeležili gotovo sedam decenija.

Polarni vrtlog, ogroman sistem vazdušnih strujanja koji tokom zime zadržava hladan vazduh oko Severnog pola, počeo je da se raspada neuobičajeno rano, a 10. novembra zabeležen je i preokret strujanja vetrova na visini od približno 30 kilometara. Istovremeno, u Tihom okeanu jača El Ninjo, za koji evropski i svetski meteorološki centri prognoziraju da bi do kraja godine mogao da dostigne najveću snagu otkako se vode merenja.

Prema najnovijoj analizi portala Severe Weather Europe, objavljenoj 13. novembra, iznad Arktika već je potvrđeno najranije veliko iznenadno stratosfersko zagrevanje od početka pouzdanog praćenja ove pojave.

Stratosferski vetrovi, koji se uobičajeno kreću sa zapada prema istoku, promenili su smer 10. novembra, približno dve i po nedelje ranije nego tokom bilo kog prethodno zabeleženog sličnog događaja.

Meteorolozi upozoravaju da bi ovaj poremećaj mogao da utiče na vremenske prilike širom severne hemisfere, uključujući Evropu, Severnu Ameriku i Aziju.

Meteorolozi nisu videli ništa slično: Rekord oboren iznad Severnog pola

Britanska meteorološka služba Met ofis još 4. novembra upozorila je da se polarni vrtlog iznad Severnog pola ubrzano slabi, iako bi u ovom delu godine trebalo da jača.

Polarni vrtlog formira se tokom jeseni, kada se stratosfera iznad Arktika hladi zbog sve manjeg prisustva sunčeve svetlosti. Razlika u temperaturi između polarnih i južnijih područja stvara snažne zapadne vetrove koji kruže oko Severnog pola.

Međutim, ove godine došlo je do neuobičajeno snažnog prodora atmosferskih talasa iz nižih slojeva, koji su izazvali naglo zagrevanje stratosfere i poremetili dotadašnje strujanje.

Prema najnovijim proračunima, temperatura u pojedinim delovima stratosfere porasla je na više od 25 stepeni iznad uobičajenih vrednosti za ovo doba godine.

Profesor meteorologije na Univerzitetu u Redingu Endru Čarlton-Perez ocenio je da je reč o događaju bez presedana u savremenim meteorološkim posmatranjima.

On je podsetio da pouzdani satelitski podaci postoje od 1979. godine, dok se starije analize protežu do četrdesetih godina prošlog veka. Za sve to vreme nije zabeleženo veliko stratosfersko zagrevanje toliko rano u novembru.

Raniji najraniji događaji zabeleženi su tek krajem ovog meseca, dok je sada do preokreta vetrova došlo već 10. novembra.

Šta se događa kada polarni vrtlog oslabi?

Slabljenje polarnog vrtloga može da promeni raspored hladnog vazduha na severnoj hemisferi.

Dok je vrtlog snažan, njegova cirkulacija pogoduje zadržavanju najhladnijeg vazduha na visokim geografskim širinama. Kada oslabi ili se deformiše, menjaju se atmosferska strujanja koja određuju kretanje ciklona, anticiklona i hladnih vazdušnih masa.

To može da omogući prodore arktičkog vazduha prema Evropi, Sjedinjenim Američkim Državama ili Aziji.

Britanski Met ofis navodi da se posledice stratosferskog zagrevanja najčešće osećaju u nižim slojevima atmosfere nakon dve do šest nedelja.

U praksi, to znači da poremećaj koji je počeo početkom novembra može da utiče na vreme krajem novembra i tokom decembra.

Analiza Severe Weather Europe pokazuje da se prvi mogući uticaji na niže slojeve atmosfere očekuju približno 15 dana nakon preokreta vetrova, dok bi dodatne promene mogle da uslede oko mesec dana kasnije.

Simulacije pokazuju mogućnost hladnijeg vremena u velikom delu Evrope i povećane verovatnoće snežnih padavina u pojedinim oblastima srednje i jugoistočne Evrope.

Ipak, to su mogući ishodi poremećaja, a ne potvrđena prognoza ledenog talasa.

Kakva zima čeka Evropu?

Najnovije sezonske prognoze Kopernikusa ukazuju na veću verovatnoću toplije i vlažnije zime od proseka u velikom delu Evrope.

Prema zajedničkoj proceni devet meteoroloških centara, među kojima su Evropski centar za srednjoročne prognoze vremena, britanski Met ofis, Meteo Frans, nemačka meteorološka služba DWD, američki NCEP i Japanska meteorološka agencija, povećana količina padavina očekuje se na gotovo celom kontinentu, osim u krajnjim severnim i južnim oblastima.

Temperaturni modeli posebno izdvajaju zapadnu i jugozapadnu Evropu, gde postoji velika verovatnoća da će zima biti toplija od višegodišnjeg proseka.

Međutim, poremećaj polarnog vrtloga mogao bi da promeni takav razvoj događaja tokom pojedinih perioda zime.

Sezonski modeli istovremeno predviđaju viši atmosferski pritisak iznad Severnog pola i niži pritisak u srednjim geografskim širinama, što podseća na negativnu fazu arktičke oscilacije.

Takav raspored može da pogoduje prodorima hladnog vazduha prema Evropi, posebno ukoliko se formiraju stabilne oblasti visokog pritiska na severu kontinenta.

Za Srbiju i Balkan to znači da prognoza toplije zime ne isključuje nagla zahlađenja, mraz i sneg. Međutim, sadašnji podaci još ne omogućavaju pouzdano određivanje njihovog intenziteta i vremena dolaska.

Zima 1997/1998. najsličnija onome što se sada događa

Specijalizovani portal Severe Weather Europe uporedio je razvoj aktuelnog El Ninja sa najjačim prethodnim događajima.

Prema toj analizi, po rasporedu zagrevanja površine Pacifika sadašnjoj situaciji najviše odgovara epizoda iz zime 1997/1998. godine.

Tada je zabeležen jedan od najsnažnijih El Ninjo događaja u istoriji, koji je značajno uticao na vremenske prilike širom planete.

Veliki delovi Evrope imali su temperature iznad proseka, dok su pojedine oblasti Severne Amerike bile pogođene obilnim zimskim padavinama.

Međutim, sadašnja situacija razlikuje se po izuzetno ranom slabljenju polarnog vrtloga.

Meteorolozi zbog toga nemaju potpuno uporediv istorijski primer na osnovu kojeg bi mogli da predvide kako će se istovremeno delovanje ova dva fenomena odraziti na predstojeću zimu.

Čarlton-Perez upozorio je i da je prerano tvrditi da je snažan El Ninjo neposredno izazvao sadašnji poremećaj iznad Arktika.

Poznato je da ovaj fenomen može da poveća verovatnoću stratosferskog zagrevanja, ali se takav uticaj najčešće ispoljava kasnije tokom zime, u januaru ili februaru.

Moguće velike promene već krajem novembra i početkom decembra

Najnovije analize pokazuju da je preokret stratosferskih vetrova već nastupio, a meteorološki modeli sada prate koliko će se brzo posledice tog događaja širiti prema nižim slojevima atmosfere.

Prema analizi Severe Weather Europe od 13. novembra, povećana verovatnoća hladnijeg vremena u pojedinim delovima severne hemisfere pojavljuje se u periodu od 15 do 30 dana nakon početka poremećaja.

Za Evropu pojedine simulacije pokazuju temperature ispod proseka u zapadnim i centralnim oblastima, dok drugi modeli i dalje predviđaju blaže vreme.

Najveća nepoznanica ostaje koliko će se snažno promene iz stratosfere preneti na atmosferske sisteme koji neposredno određuju vremenske prilike.

Istovremeno, očekuje se da El Ninjo dostigne najveću snagu oko decembra, kada bi mogao da obori istorijske rekorde zagrevanja tropskog Pacifika.

Zbog toga će predstojeća zima biti obeležena istovremenim delovanjem dva izuzetna meteorološka događaja: najranijeg zabeleženog velikog stratosferskog zagrevanja iznad Arktika i jednog od potencijalno najjačih El Ninjo fenomena u istoriji merenja.

BONUS VIDEO