Slučaj Komnenić Petra: Njegov medijski dosije nije nastao na granici

Poznati novinar Vladimir Vuković objavio je novu kolumnu za dnevni list "Politika" s naslovom "Medijski dosije Petra Komnenića nije nastao na granici".

Kolumnu prenosimo u celosti. 

"Zabrana ulaska Petru Komneniću u Srbiju u delu javnosti pokušava se predstaviti kao puka recipročna mera Beograda nakon što je Crna Gora zabranila ulazak Draganu J. Vučićeviću. Takvo tumačenje je površno, politički korisno onima koji Komnenića danas žele da predstave kao žrtvu i nedovoljno za razumevanje njegovog višegodišnjeg javnog delovanja. Petar Komnenić nije slučajni novinar koji se iznenada našao na udaru jedne administrativne odluke. On je godinama, kroz Radio Slobodna Evropa, podgoričke "Vijesti", emisiju "Načisto" i autorske tekstove, gradio prepoznatljiv ideološki i medijski obrazac u kojem su Srbija, njen državni vrh, Srpska pravoslavna crkva i srpski politički faktor u Crnoj Gori najčešće tretirani kao problem, pritisak, bezbednosni rizik ili instrument tuđeg uticaja.

U tome je suština. Komnenić nije postao sporna javna ličnost onog trenutka kada mu je, prema njegovoj tvrdnji, na granici saopšteno da mu je ime u sistemu označeno „crvenom bojom”. Taj trenutak samo je institucionalno vidljiv završetak jednog mnogo dužeg procesa. Njegov medijski dosije nije nastao preko noći. On je sastavljan godinama, tekst po tekst, emisija po emisija, kvalifikacija po kvalifikacija, uvek u istom smeru – Srbija kao remetilački faktor, Beograd kao centar pritiska, SPC kao politički akter, a Srbi u Crnoj Gori kao masa koju treba ideološki preoblikovati, disciplinovati ili odvojiti od Srbije kao matične države.

Nema potrebe da se Komneniću pripisuje ono što nije direktno izgovorio. U dostupnim tekstovima nije neophodno tražiti jednu rečenicu u kojoj on eksplicitno vređa srpski narod kao narod. Njegov odnos prema srpskom pitanju čita se iz kontinuiteta, iz izbora tema, iz načina uokvirivanja sagovornika, iz jezika kojim se opisuju Srbija, SPC i prosrpske stranke u Crnoj Gori. Upravo taj kontinuitet je ozbiljniji od jedne uvredljive rečenice. Jedna rečenica može biti incident. Decenijski obrazac nije incident, nego uređivačka i ideološka pozicija.

U tekstu "Kako je propao desant na Tivat", objavljenom 2026. godine, Komnenić je grupu državljana Srbije zaustavljenih uoči dolaska Aleksandra Vučića u Tivat tretirao kroz bezbednosno-politički okvir hibridne pretnje i sumnjive ekipe. U tom tekstu nije dominantna novinarska distanca, nego prepoznatljiva logika po kojoj svaki organizovaniji srpski politički ili medijski pokret prema Crnoj Gori mora biti predstavljen kao operacija, desant, pretnja ili produžena ruka vlasti u Beogradu. Taj rečnik proizvodi sliku u kojoj je dolazak ljudi iz Srbije politički događaj i bezbednosni problem.

U istom periodu Komnenić u tekstu "Mandić, dokumentarci i "ustaški okot po našem primorju" piše o pojedinim srpskim medijima i organizacijama bliskim Aleksandru Vučiću kao o nosiocima uvreda, obmana i nacionšovinizma. Ta formulacija pripada širem narativu u kojem se svaki snažniji srpski odgovor na istorijska, identitetska i politička pitanja u Crnoj Gori lako prevodi u ekstremizam, nacionalizam ili opasnost po crnogorsku državnost. Tako se čitav jedan politički i kulturni prostor, koji za mnoge Srbe u Crnoj Gori predstavlja pitanje identiteta, jezika, crkve i istorijskog pamćenja, u Komnenićevoj interpretaciji sistematski svodi na instrument Beograda.

Posebno je značajan njegov tekst "Ko će sad biti "lider Srba u Crnoj Gori"?", u kojem piše da je Aleksandar Vučić Milana Kneževića krunisao titulom lidera Srba u Crnoj Gori. U istom okviru zahtevi za srpski jezik, trobojku i dvojno državljanstvo sa Srbijom predstavljaju se kao politikantstvo ohrabreno iz Beograda. Upravo je tu suštinski problem. Za Komnenića, srpski jezik u Crnoj Gori nije prirodno pravo naroda koji tim jezikom govori. Trobojka nije legitiman simbol istorijskog i nacionalnog pamćenja. Dvojno državljanstvo sa Srbijom nije pitanje realnih porodičnih, kulturnih i životnih veza. Sve se to u njegovom medijskom kodu pretvara u pritisak, instrument i politički manevar.

Taj njegov pristup je pokušaj da se srpsko pitanje u Crnoj Gori trajno odvoji od Srbije. U takvom pogledu, Srbi u Crnoj Gori mogu biti prihvatljivi samo ako pristanu na političku i duhovnu distancu od Beograda, ako Srbiju ne doživljavaju kao maticu, ako Cetinje u simboličkom smislu postave iznad Beograda i ako svoju nacionalnu samosvest prilagode potrebama postđukanovićevskog građanskog inženjeringa. Za takvo stanje javnog duha u Crnoj Gori nije zaslužan samo Petar Komnenić, ali je on jedan od medijskih radnika koji su tome dali značajan doprinos.

Komnenićev odnos prema Srpskoj pravoslavnoj crkvi još je direktniji. U polemikama sa srpskim sveštenstvom i u tekstovima objavljenim u "Vijestima" koristio je formulacije koje otkrivaju duboku netrpeljivost prema ulozi SPC u Crnoj Gori. Pisao je da pojedinci iz SPC glancaju spomenike ratnim zločincima i da kreče prošlost, a zatim je SPC dovodio u kontekst Beograda, Rusije i političkog pritiska. U jednom od najupečatljivijih delova tih polemika pitao je da li je jednog sveštenika SPC iz Crne Gore sputao strah da Beograd ne pošalje još jednog desantnog mitropolita. Ta sintagma nije slučajna i sažetak je Komnenićevog pogleda na SPC. Mitropolit za njega nije duhovnik, crkva nije istorijska institucija srpskog naroda u Crnoj Gori, nego se sve predstavlja kao vrsta desanta, intervencije i kontrole.

Foto: printscreen/drustvene mreze

Isti obrazac vidljiv je i u njegovim ranijim tekstovima za Radio Slobodna Evropa. Tu se, u periodu od 2011. do 2017. godine, formiraju osnovni elementi Komnenićevog pogleda na srpski faktor u Crnoj Gori. Demokratski front, Nova srpska demokratija, DNP, SPC i mitropolit Amfilohije najčešće se pojavljuju u kontekstu anti-NATO kampanje, ruskog uticaja, nacionalističke ikonografije, sporenja crnogorskih simbola i osporavanja državnog kursa Crne Gore. Taj izbor nije beznačajan i njemu kao novinaru nema niko pravo da bira teme, ali kontinuirani izbor istog ugla otkriva političku matricu Petra Komnenića koju je predano zidao u kulu od karata koja će se vrlo brzo srušiti.

U tekstu "Pomaže li Rusija crnogorsku opoziciju?" Komnenić Demokratski front smešta u okvir sumnji o ruskom finansiranju i anti-NATO delovanju. U tekstu "Lovćenska deklaracija - potpis bliže Rusiji" DNP i Nova srpska demokratija povezuju se sa Jedinstvenom Rusijom i moskovskim interesima. U tekstu "Zloupotrebljava li opozicija proslavu pravoslavne Nove godine?" proslava pravoslavne Nove godine, SPC, Amfilohije i Demokratski front postavljeni su u politički problematičan kontekst. U tekstu "U NATO ili ne: Zahuktala se borba kampanjama" anti-NATO stavovi DF-a i SPC prikazani su kao deo borbe protiv strateškog kursa Crne Gore.

U intervjuu sa Jevremom Brkovićem, pod naslovom „Protesti nisu lišeni opasnih scenarija”, protesti Demokratskog fronta uokvireni su kroz nacionalističku ikonografiju, mitropolita Amfilohija i rusku podršku, jer je opisujući proteste direktno imao potrebu da odredi i njihovu političku dijagnozu. Srpski nacionalni simboli, crkvena podrška i protivljenje NATO-u Komnenić je sa žarom uvek stavljao u isti niz sa opasnim scenarijima i taj metod je godinama korišćen u Crnoj Gori, da sve što je srpsko, crkveno, anti-NATO ili naklonjeno Beogradu proglašava za rizik po državu.

Posebnu težinu ima tekst "Da li će opozicija prihvatiti uslove Pozitivne Crne Gore" iz 2012. godine. U njemu se deo opozicije stavlja pred zadatak da napravi otklon od politike Slobodana Miloševića, osudi Srebrenicu, odustane od preispitivanja priznanja tzv. Kosova i prihvati crnogorske državne simbole. Formalno, to je izveštaj o političkim uslovima. Suštinski, to je medijsko legitimisanje teze da prosrpska opozicija mora da prođe ideološku proveru pre nego što bude tretirana kao prihvatljiv politički akter. Ta njegova provera uvek ide preko istih tačaka - Kosovo i Metohija, Srebrenica, nacionalni simboli, jezik, NATO i odnos prema Srbiji.

U tome se vidi najdublji sloj Komnenićevog javnog rada. On nije samo kritikovao pojedine političare. On je godinama učestvovao u oblikovanju medijskog prostora u kojem se od Srba u Crnoj Gori očekivalo da svoju političku legitimnost dokazuju odricanjem od temeljnih elemenata sopstvenog identiteta. Srbin u Crnoj Gori, u takvom medijskom sistemu, postaje prihvatljiv tek kada prihvati da Srbija nije njegova matica, da je SPC politički problem, da je srpski jezik sredstvo blokade, da je trobojka provokacija, da je protivljenje NATO-u ruski uticaj, a da je pitanje Kosova zatvorena stvar.

Takva pozicija nije bez posledica i proizvodi generacije javnih delatnika, političara i medijskih potrošača koji se izjašnjavaju kao Srbi, ali od Srbije traže distancu. Onih koji govore o srpskom identitetu, ali ga vezuju za cetinjski državotvorni mit i koji prihvataju srpsko ime samo ako je očišćeno od Beograda, Kosovskog zaveta, SPC i srpske državne ideje. To je jedan od najopasnijih oblika identitetskog inženjeringa, jer se ne sprovodi otvorenom zabranom, nego dugotrajnim medijskim prevaspitavanjem u kom je Petar Komnenić imao ulogu prevaspitača.

Foto: profimedia

Zbog toga je neubedljivo kada se zabrana ulaska Komneniću u Srbiju tumači isključivo kao reciprocitet. Reciprocitet je možda bio povod. Njegov javni rad je razlog zbog kojeg ta mera ne može da izazove iznenađenje. Ako država Srbija ima pravo i obavezu da vodi računa o sopstvenom dostojanstvu, bezbednosnom interesu i položaju srpskog naroda u regionu, onda je logično da se pažljivo gleda i na one koji godinama u javnom prostoru normalizuju predstavu o Srbiji kao smetnji, pretnji ili hegemonu.

Komnenić, naravno, ima pravo na svoj politički stav i pravo da bude protiv Aleksandra Vučića. Ima pravo da kritikuje vlast u Srbiji. Ima pravo da ne deli pogled većine Srba u Crnoj Gori na SPC, Kosovo i Metohiju, NATO, Beograd ili identitetska pitanja. Ali pravo na stav ne znači pravo na imunitet od posledica javnog delovanja, jer novinarska profesija nije diplomatski pasoš, niti je urednička pozicija dozvola da se godinama oblikuje neprijateljski okvir prema jednoj državi i narodu, a da se svaka reakcija te države proglašava napadom na slobodu medija.

Nije sporno da Srbija, kao ozbiljna država, mora da bude oprezna, precizna i pravno uredna u svakoj meri koju preduzima. Nije sporno ni da svako kome je zabranjen ulazak ima pravo da zna pravni osnov i trajanje takve mere. Ali politički i moralni aspekt ovog slučaja ne može se izbrisati proceduralnim detaljima. Komnenićev dosije javnog delovanja postoji nezavisno od toga da li je rešenje uručeno na jedan ili drugi način. Taj dosije čine njegovi tekstovi, njegovi urednički izbori, njegova pitanja, njegove kvalifikacije i njegov dosledni odnos prema srpskom političkom i duhovnom prostoru.

Zato Petar Komnenić nije čovek koji se slučajno našao u recipročnim merama. On je mnogo pre tih mera sebe svrstao u javne aktere čiji rad Srbija ima puno pravo da analizira sa posebnom pažnjom. U njegovom slučaju nije reč o jednom spornom tekstu, jednoj emisiji ili jednom gostovanju. Reč je o dugom nizu javnih nastupa u kojima se Srbija, SPC i srpski politički faktor u Crnoj Gori tretiraju kao remetilački elementi. Ta činjenica je dovoljna da se njegov slučaj ne posmatra kroz romantizovanu sliku novinara-žrtve, nego kroz ozbiljnu analizu javnog delovanja čoveka koji je godinama učestvovao u medijskom rastavljanju srpskog identiteta u Crnoj Gori od Srbije kao njegove prirodne matice.

Komnenićev problem nije to što je kritikovao vlast u Beogradu. To je legitimno. Njegov problem je što je u tom kritičkom zanosu godinama učvršćivao matricu u kojoj su Srbija, SPC i politički Srbi u Crnoj Gori predstavljani kao problem koji treba ograničiti, preoblikovati ili držati pod sumnjom. Takva matrica nije novinarstvo u službi javnosti, nego ideološki rad u službi jednog propalog projekta da Srbi u Crnoj Gori budu prihvatljivi samo ako prestanu da svoju sudbinu, kulturu, crkvu i istorijsko pamćenje prirodno povezuju sa Srbijom.

Zato ova mera, ma koliko je neko nazivao recipročnom, ima dublju pozadinu. Ona je podsećanje da Srbija više ne mora da ćuti pred onima koji godinama, pod okriljem novinarstva, grade negativan odnos prema njoj, njenom narodu i njenim legitimnim interesima u regionu. Petar Komnenić nije kažnjen zbog jedne rečenice. Njegov slučaj se može razumeti samo kao posledica dugogodišnjeg javnog rada koji je dosledno bio usmeren protiv srpskog stanovišta u Crnoj Gori i protiv Srbije kao države koja ima pravo da brine o svom narodu ma gde on živeo."

BONUS VIDEO