KOLUMNA DRAGUTINA MATANOVIĆA: Pravoslavna Nova godina i srpski identitet

Nestvarna atmosfera bila je na trgovima mnogih srpskih gradova na dočeku Pravoslavne Nove godine. Hiljade mladih koji su po mrazu i hladnoći došli da ispoštuju pravoslavni praznik.

I Srbi u Gračanici su poslali poruku da ostaju verni svojoj pravoslavnoj veri i kosovskom zavetu, svom opstanku na Kosovu. U „Beogradu na vodi“ u ponoć je priređen laserski šou i vatromet u živopisnim bojama. Bio sam srećan kako je sve očiglednije da Beograd postepeno postaje evropski velegrad, dok hrvatski Zagreb ostaje provincijalni grad. A tek kakva će razlika biti 2027., posle završetka projekta EXPO!

Pravoslavna Nova godina nastala je kao znak otpora zatiranju srpskog nacionalnog i kulturnog identiteta, građenog vekovima. Naime, svi važni srpski datumi bili su ispisani po Julijanskom kalendaru: Vidovdan se praznovao 15. juna, Sretenje                 2. februara. Na Gregorijanski kalendar prelazi se tek stvaranjem Kraljevine Jugoslavije, u cilju dodvoravanja Zapadu i rimokatolicima. Međutim, kada je 1923. iz Zagreba neuvijeno poručeno da su pravoslavna slavlja štetna i da ih treba ukinuti, srpski narod je počeo da praznuje Starokalendarsku Novu godinu prkosno i javno. Prva proslava organizovana je u beogradskoj "Kasini", a sledećih godina slavilo se i u drugim kafanama i bioskopima. Naravno, već tada su ugledni i bogatiji građani u Beogradu, tadašnji beogradski „krug dvojke“, prihvatili proslavu Nove godine po Gregorijanskom kalendaru. Pravoslavnu Novu godinu slavili su, pre svega, radnici i srednja klasa, na periferiji grada. 

Posle 1945. usledile su oštre sankcije prema onima koji bi slavili Pravoslavnu Novu godinu. Srpski komunisti, spremni da izdaju srpski identitet radi svojih dedinjskih vila i privilegija, okarakterisali su ovaj praznik kao velikosrpsku manifestaciju. Prema jednom dokumentu iz 1946., prvojanuarska Nova godina trebalo je da se proslavlja najsvečanije, kako bi potisnula sve ’’praznoverne’’ praznike koji su se obeležavali u to vreme: od Nikoljdana do Svetog Save, uključujući i Materice, Oce, Božić. Oni koji bi se tome usprotivili bili su hapšeni. 

Zato je, pogotovo od kraja 1980-ih, Srpska Nova godina počela da se sve češće i glasnije proslavlja u srpskom narodu, kao kulturno-politički otpor komunističkoj ideologiji. Kao borba za očuvanje srpskog identiteta. A kroz istoriju, osnovni čuvar srpskog identiteta bila je Srpska pravoslavna crkva, koja je uspela da sačuva duhovnost i tradiciju koji srpski narod čine samosvojnim. Zato je važno da Srbija bude nezavisna i neutralna država, politika za koju se zalaže predsednik Vučić. Zato je toliko važna njegova poruka koju je uputio povodom Dana Republike Srpske da su „pred nama veliki zadaci očuvanja srpskog jezika, ćiriličnog pisma, zajedničkih tradicionalnih vrednosti srpskog naroda i kulture sećanja na stradale Srbe“.

Jedan bivši oficir, izbačen iz Vojske Srbije, piše kako se Pravoslavna Nova godina drži u „ostacima snažne paganske inercije....kako peva srpski rod...pijan od sreće, mlitav od dugih slavlja i teških jela. Potrefila ga pesma i zabole ga za sve“. I setih se da je još 1872. trebinjski valija branio ’’Božićni šenluk’’ Srbima. Ništa se nije promenilo među onima koji vek i po kasnije u Srbima koji pale badnjake i proslavljaju Pravoslavnu Novu godinu vide zaostalost i primitivizam. 

Turaka više nema, ali su ostali brojni ’’Srbi Hamze i Ante, Srpkinje madlenke i ališe’’, koje verske i nacionalne svetkovine iritiraju do kostiju. Srpska kvazielita žuri da ljube skute svima koji bi da prisilno izmene srpski identitet. Podsmeva se srpskom patriotizmu, tradiciji i ljubavi prema otadžbini. Sa prezrenjem bljuje o srpskoj odanosti svetosavlju i Kosovu. Raduje se svakom srpskom okupatoru.

Srpska kvazielita jedinstvena je u mržnji prema srpskom identitetu i želji da bude neizostavni deo regionalne i svetske mašinerije srbomrzaca.