Od školskog štrajka do NVO biznisa: Istina o "Fridays for future" u Srbiji

Kada je 20. avgusta 2018. godine petnaestogodišnja Greta Tunberg sela ispred švedskog parlamenta sa natpisom na kartonu "Školski štrajk za klimu", niko nije slutio da će iz jedne neugledne devojčice sa pletenicama nastati najveći globalni omladinski pokret posle 1968. godine.

Danas "Petkom za budućnost" (Fridays for future) postoji u više od 190 zemalja i organizovao je štrajkove sa više od četrnaest miliona učesnika, a Greta je postala ikona – proizvod pažljivo režirane kampanje.

Foto: Reuters

Pokret je od samog početka bio radikalan – neto-nulte emisije do 2030. godine, sa krajnjim rokom do 2035. godine, trenutno ukidanje fosilnih goriva, "slušanje nauke" po meri IPCC-a i aktivističkih krugova iz Potsdama. Finansijsku pozadinu čine fondacije "Otvoreno društvo", "Rokfeler", "Rokfeler fondacija", "Evropska klimatska fondacija" i nemačke zelene fondacije. Kritičari to nazivaju "astro-turfing" – veštački pokret sa pravim travnjakom stranog novca.

U Srbiji je pokret stigao januara 2019. godine. Vrhunac je bio 27. septembra te godine kada je, uz ogromnu podršku medija i stranih ambasada, na ulice Beograda izašlo šest do sedam hiljada ljudi. Od kojih su većina bili radoznali posmatrači, a tek nekoliko stotina aktivista bliskih ovom pokretu i srodnim NVO . Šest godina kasnije slika je bitno drugačija – srpski ogranak danas broji oko 50 povremeno aktivnih pristalica, uglavnom studenata i srednjoškolaca iz većih gradova. Protesti se svode na desetak do pedesetak ljudi sa transparentima na engleskom jeziku, a građani uglavnom ni ne znaju šta je tema ovih sporadičnih pojava.

Parole su iste kao na Zapadu – trenutna dekarbonizacija, gašenje termoelektrana, zelena tranzicija po svaku cenu, ali se retko pominje da bi zatvaranje uglja bez alternative dovelo do nestanka struje i gubitka desetina hiljada radnih mesta. Iza srpskog ogranka stoje poznati donatori: "WWF Adria", "Hajnrih Bel", "RES fondacija", britanska i nemačka ambasada.

Posebno je simptomatičan preokret 2022. i 2023. godine kada su pojedini aktivisti Fridays for future – Srbija javno osudili eksploataciju litijuma u Jadranskoj dolini, koju su kao ekološki podobnu u nekim zemljama podržali, što dalje svedoči o zloupotrebi ideje u političke svrhe.