Kako postići bolje rezultate u borbi protiv pušenja - primeri iz prakse

Uprkos decenijama upozorenja o štetnosti pušenja i duvanskog dima, kao i brojnim naporima da se javnost informiše o zdravstvenim posledicama, milioni ljudi širom Evrope i dalje svakodnevno konzumiraju tradicionalne cigarete.

Razlog tome često nije nedostatak volje ili strah od nepoznatog, već nedovoljna informisanost o dostupnim alternativnim bezdimnim proizvodima, kao i neadekvatno postavljena regulativa.

Jedan od najupečatljivijih primera dolazi iz Nemačke, zemlje koja godinama beleži stagnaciju u smanjenju stope pušenja. Iako se radi o državi sa snažnim zdravstvenim sistemom i kontinuiranim javnim kampanjama protiv duvanskog dima, danas više od 17 miliona Nemaca konzumira cigarete, a stopa pušenja nije se promenila još od 2017. godine.

Zabrana prodaje bezdimnih nikotinskih proizvoda, konkretno nikotinskih kesica, dovela je do širenja crnog tržišta i gubitka prilike da se pušačima ponude manje štetne alternative.

Iako su nikotinske kesice prepoznate širom sveta kao proizvod koji ne sadrži duvan i koji ne proizvodi štetan dim, u Nemačkoj su još 2021. godine neadkevatno pravno regulisane, čime je njihova prodaja gotovo potpuno onemogućena.

Ovakva odluka imala je brojne posledice, od toga da se korisnici okreću neproverenim proizvodima sa crnog tržišta, do toga da se šira javnost obeshrabruje u nameri da pređe na bezdimne alternative.

Prema poslednjim analizama, čak 1,4 miliona korisnika u Nemačkoj danas pribegava neregistrovanim i neproverenim proizvodima koji mogu biti višestruko opasniji od pravilno regulisanih alternativa.

Nasuprot ovom pristupu zemlje poput Švedske, Velike Britanije i Češke su usvojile strategije zasnovane na konceptu smanjenja štetnosti. U tim državama bezdimni proizvodi nisu zabranjeni, već su valjano zakonski regulisani i time dostupni punoletnim potrošačima, uz jasno označavanje rizika.

Rezultat toga je činjenica da je Švedska danas praktično "bezdimna" nacija sa stopom pušenja oko 5%, dok su Češka i Velika Britanija među državama sa najbržim padom broja pušača u Evropi.

Naučne studije i iskustva iz ovih zemalja jasno ukazuju da edukacija, transparentnost i dostupnost manje štetnih proizvoda mogu igrati ključnu ulogu u smanjenju posledica koje pušenje ima po javno zdravlje.

Prema proceni britanskog Komiteta za toksičnost, koji deluje u okviru Agencije za standarde hrane, upotreba oralnih nikotinskih kesica kao zamene za cigarete verovatno dovodi do smanjenja ukupnih rizika po zdravlje.

Primer Nemačke pokazuje da zabrana bez jasne edukacije i regulative ne samo da ne rešava problem, već ga može dodatno produbiti.