Najviši vrh na Kopaoniku nosi ime srpskog velikana! Na današnji dan rođen je jedan od najznačajnih naučnika naše zemlje

Na današnji dan, 17. aprila 1814, rođen je Josif Pančić ‒ lekar, botaničar i prvi predsednik Srpske kraljevske akademije.

Pančićevi preci su, prema predanju, poreklom iz Hercegovine. Osnovnu školu je završio u Gospiću a u šestorazrednoj gimnaziji u Rijeci, osim solidnog znanja iz svih predmeta, stekao je sposobnost da se potpuno služi latinskim i nemačkim jezikom a sam je naučio francuski, engleski, italijanski i malo španskog.

Uvek se nalazio među pet najboljih đaka, zbog čega mu je stric obezbedio sredstva i upisao ga 1830. godine u Višu školu u Zagrebu (Regia Academia Scientiarum) u kojoj su postojali pravni i filozofski smer i Pančić je izabrao da studira filozofiju. Međutim, pošto su prirodne nauke, za koje je Pančić imao posebnu sklonost, bile slabo zastupljene, školovanje je nastavio na Medicinskom fakultetu u Pešti.

Foto: Printskrin/youtube

Pančić je pratio predavanja tada poznatog botaničara Sadlera. Studije je okončao doktorskom disertacijom iz botanike pod naslovom „Tahiologia botanica"; posvetio ju je stricu Grguru. Za doktora medicine je promovisan 7. septembra 1843.

Služba

Prva Pančićeva služba nije bila državna. Zaposlio se u Ruskbergu (Banat) kao domaći učitelj i lekar, posle čega se vratio u rodni kraj. Nakon kratkog perioda, otišao je u Beč. Tamo je proučavao i odredio do tada prikupljene biljke a istovremeno slušao predavanja čuvenog botaničara Endlera. Za vreme boravka u Beču došao je u kontakt sa Vukom Karadžićem. 

Po Vukovom savetu otišao je u Srbiju i u drugoj polovini maja 1846. godine, za vlade kneza Aleksandra Karađorđevića, stigao u Beograd.Prvo postavljenje, kao lekar Jagodinskog okruga, dobio je u februaru 1847. godine.

Iste godine je tražio otpust iz austrougarskog i zatražio srpsko državljanstvo.

Krajem godine dobio je premeštaj u Kragujevac, gde je postavljen za privremenog okružnog fizikusa.

U toku boravka u Jagodini, Pančić je posećivao i Ćupriju, u kojoj je upoznao Ljudmilu, ćerku barona Kordona.

Isprosio ju je i venčali su se u januaru 1849. g. u pravoslavnoj crkvi u Ćupriji. Četiri godine kasnije Pančić je postavljen za profesora prirodnih nauka u Liceju.

U Liceju, a kasnije u Velikoj školi, Pančić je radio do kraja života.

Foto: Printskrin/youtube

Herbarska zbirka Josifa Pančića ‒ „Herbarium Pancicianum"

Herbarska zbirka Josifa Pančića danas predstavlja svojevrsno svedočanstvo promena koje su se desile u poslednjih 150 godina u flori Beograda, Srbije i Balkanskog poluostrva.

Za sistematsko proučavanje biljaka, botaničar-florista nalazi najviše obaveštenja i najboljih saveta u svojoj zbirci, herbaru. Ali težak je i trudan put kojim se dolazi do dobre i pouzdane zbirke. Da bi se sačinio dobar herbar treba ili da se putuje i lično skuplja, ili da putuju „centurije", pa i cele zbirke od takvog skupljača, ili da se zbirka popunjuje razmenom duplikata.

Na ove Pančićeve reči podseća naša sagovornica Dr Vukojičić: „Te reči svedoče nam na najbolji način njegovo shvatanje herbarijuma kao važne, neophodne i nezaobilazne institucije pri različitim botaničkim istraživanjima. Tokom svog četrdesetogodišnjeg radnog veka on je posvetio veliku pažnju sakupljanju i obogaćivanju svoje herbarske zbirke".

Godine 1860. Pančić je svoju prvu zbirku poklonio Velikoj školi u Beogradu i ona tada postaje državna zbirka. Ta godina se uzima kao godina osnivanja prvog herbarijuma u Srbiji.

Dopunjavanje herbarskog materijala ostaje jedan od najvažnijih zadataka Pančića do poslednjih dana života. Tek deset godina posle Pančićeve smrti (1899) njegova zbirka je preseljena iz Velike škole u Botaničku baštu „Jevremovac", gde se i danas nalazi pod imenom „Herbarium Pancicianum".

Nalazi se pod posebnim režimom obrade i čuvanja. S obzirom na njen ukupni istorijski značaj, sami primerci iz ove zbirke (15.416 herbarskih listova) mogu se analizirati samo u prostorijama „Jevremovca".

„Kao najdragoceniji primerci u zbirci izdvajaju se originalni herbarski materijali biljaka koje je Pančić otkrio i opisao kao nove za nauku (više od 90 tipskih primeraka). U zbirci se nalaze i vrste koje su danas iščezle, ili su retke i ugrožene, a nekada, u Pančićevo vreme su bile šire rasprostranjene (kragujevački slez, Pančićeva grahorica, kaldezijeva vodena bokvica, plava jasenovka, vodena hajdučica itd.).

Foto: Shuterstock

Močvarnu hajdučku travu (Achillea ptarmica) Pančić je sakupljao na području Makiša kod Beograda, i herbarski primerak postoji u zbirci kao dokazni materijal. Ove biljke više nema u Srbiji, a na području Makiša i okoline caruju novopridošle, invazivne vrste (ambrozija, bagremac, ježasti krastavac itd.)", navela je dr Vukojičić.

Pančićev vrh, najviši na Kopaoniku, dobio je ime po poznatom botaničaru i na njemu se nalazi mauzolej gde su 1951. godine, u pratnji akademika, profesora Beogradskog univerziteta, studenata, planinara i brojnih poštovalaca iz čitave Srbije, preneti njegovi posmrtni ostaci.