Na današnji dan rođen je naš veliki naučnik! Možda ovo niste znali o njemu

U Loznici, rodnom gradu utemeljivača geografije, Jovana Cvijića, tokom ovog meseca održava se niz događaja koji su posvećeni ovom velikom naučniku. A koliko znate o njemu i da li se danas, u vreme savremenih tehnologija, pitate šta je sve uspeo da ostavi Srbima?

U kabinetima za geografiju, sa geografskim i drugim kartama, verovatno ima i fotografija Jovana Cvijića. 

Upečatljivih brkova, u odelu sa mašnom ili kravatom, najveći srpski geograf decenijama motri na đake.

Bio je profesor Velike škole i Univerziteta u Beogradu, dva puta rektor, a od 1921. do smrti i predsednik Kraljevske akademije nauka, preteče Srpske akademije nauka i umetnosti (SANU).

Rođen je u Loznici, 11. oktobra 1865. godine. Otac mu je bio trgovac, majka iz ugledne porodice, domaćica a imali su još petoro dece.

Osnovnu školu i prve razrede gimnazije završio je u rodnom gradu, da bi školovanje nastavio, prvo u šabačkoj, a zatim u Drugoj beogradskoj gimnaziji.

Njegovi planovi za budućnost, posle maturiranja 1884, uopšte nisu podrazumevali dalje učenje geografije, već studije medicine.

Zbog toga se vratio u Loznicu u nadi da će pronaći novac za školovanje u inostranstvu.

Foto: wikipedia/Google

 

Međutim, tamo ga je dočekalo prvo razočaranje jer opština nije imala dovoljno para da finansira njegovo studiranje u Beču, Pešti ili Parizu.

Razočaran vratio se u Beograd gde se sreo sa profesorom geografije iz gimnazijskih dana - Vladimira Karića kome se požalio.

Profesor mu je predlažio da sluša studije geografije na Velikoj školi, preteči beogradskog Univerziteta, stavljajući mu na raspolaganje njegovu biblioteku, uz obećanje da će mu pomoći oko daljeg usavršavanja i studija u inostranstvu.

Tako je Cvijić 1884. postao student Prirodno-matematičkog odseka pri Filozofskom fakultetu na prvoj visokoobrazovnoj ustanovi u Srbiji.

Tokom studija napisao je i prvi naučni rad Prilog geografskoj terminologiji našoj, kojim je u literaturu uveo brojne termine kojima se i danas naučnici služe.

Posle dilomiranja Cvijić je godinu dana radio u Drugoj beogradskoj gimnaziji, a 1889. upisao je doktorske studije u Beču.

Na fakultetu je imao vrsne poznavaoce geografske nauke za profesore, među kojima se posebno izdvaja eminentni geomorfolog i klimatolog Albreht Penk, koji mu je vremenom postao veliki prijatelj.

Da se geografija pre svega uči na terenu, praktično, a ne samo u sobi nad knjigom, trudio se da pokaže kad god je mogao.

Tako je tokom studija, ali i letnjih raspusta i praznika, odlazio na brojne ekskurzije ne bi li prikupio građu za doktorsku disertaciju.

Neplanirano, odabrao je da piše o karstu, odnosno krasu - terenima na kojima su zastupljeni kraški oblici reljefa u vidu kraških polja, vrtača, uvala, jama, pećina i ostalog.

Oni nastaju hemijskim procesom rastvaranja stena, pre svega krečnjaka, pod uticajem vode.

„Ne mogu reći da sam iz Beograda pošao za Beč s namerom da Karst uzmem kao predmet svoje teze. „Ali pošto sam od karsta prilično u Srbiji bio video, počevši od svoga mesta rođenja, zatim u selu Koreniti, po Jadru uopšte, zatim po Istočnoj Srbiji, na prvom mestu na Kučaju, vrlo je mogućno da je to nesvesno u meni bilo", napisao je Jovan Cvijić u autobiografiji.

Po povratku u Srbiju kralja Aleksandra Obrenovića, marta 1893. postao je redovni profesor na beogradskoj Velikoj školi gde je predavao fizičku i geografiju Balkanskog poluostrva.

Entuzijazam nije jenjavao, pa je u junu iste godine osnovao Geografski zavod, preteču Geografskog fakulteta.

Profesorsku karijeru je nastavio i po osnivanju beogradskog Univerziteta 1905.

Tada je već na čelu monarhije bio kralj Petar Prvi Karađorđević, koji se u Srbiju vratio posle Majskog prevrata - krvavog državnog udara iz 1903. u kome je grupa nezadovoljnih oficira ubila kralja Aleksandra i kraljicu Dragu.

Osim Geografskog zavoda, Cvijić je 1910. godine osnovao je i Srpsko geografsko društvo koje i danas postoji, a dve godine kasnije je pokrenuo Glasnik.

Oko četiri decenije je Jovan Cvijić lutao po bespućima Srbije, Grčke, Makedonije, Bugarske, Slovenije i drugih balkanskih i evropskih zemalja u potrazi za materijalom koji će mu koristiti u daljim istraživanjima.

Olovka, papir i ponekad fotoaparat bili su njegovo oruđe na ekskurzijama po nepristupačnim terenima koje je uglavnom obilazio pešice ili na konju, često uz vojnu pratnju.

 

Tokom Prvog svetskog rata Jovan Cvijić i supruga Ljubica najduže su se zadržali u švajcarskom gradu Nojšatelu gde se geograf bavio naučnim radom, ali i organizovanjem pomoći srpskim učenicima i studentima u Švajcarskoj.

Po okončanju rata koje ga je dočekalo kao predavača na Univerzitetu u Sorboni, usledila je Mirovna konferencija održana na istom mestu, u Parizu, od januara 1919, do januara 1920.

Konferenciju su organizovale države pobednice u Prvom svetskom kako bi postigle mirovni sporazum sa poraženim Centralnim silama - savezom koji su činile Austrougarska, Nemačka, Turska, a od 1915. i Bugarska.

Učestvovala je i delegacija novoformirane Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (SHS) koju je predvodio Nikola Pašić.

Formirana je i Istorijsko-etnografska sekcija, odnosno teritorijalna komisija, čiji je zadatak bio da razradi naučnu osnovu zahteva koje je delegacija iznosila na Konferenciji.

Jedno od glavnih pitanja bilo je i teritorijalno razgraničenje među državama, a Jovan Cvijić, predsednik komisije, odigrao je jednu od važnijih uloga.

Zahvaljujući Cvijiću država je dobila Banat i "lepo trasiranu granicu prema Rumuniji", kao i deo Dalmacije, iako su Italijani insistirali da je "Jadransko more njihovo sa svih strana".

Foto: printscreen društvene mreže

 

Cvijić iza sebe ostavio oko 10.600 strana knjiga, ispisanih na više jezika.

U Srbiji postoji 10 škola i jedna u Republici Srpskoj koje nose Cvijićevo ime.

Najviši vrh planine Rudnik zove se Cvijićev vrh, dok je biolog Nedeljko Košanin nazvao cvet po njemu - crocus cvijicii.

Foto: printscreen društvene mreže

 

Kuća u kojoj je živeo sa suprugom Ljubicom u Beogradu danas je memorijalni muzej, a nedaleko odatle se nalazi i jedna od najpoznatijih prestoničkih ulica - Cvijićeva.

Od 17. septembra 2004. u opticaju je i zelenkasta novčanica sa njegovim likom na kojoj se nalazi čuvena etnografska karta.

Na centralnom mestu u Akademskom parku, na beogradskom Studentskom trgu od 1994. stoji njegov spomenik, dok su u rodnoj Loznici podignuta dva.

U rodnom gradu, dugi niz godina, oko njegovog rođendana - 11. i 12. oktobra, održava se naučno-kulturna manifestacija "Cvijićevi dani" koja okuplja profesore, nastavnike, predavače i učenike.

Organizatori događaja Centar za kulturu "Vuk Karadžić" pre nekoliko godina realizovao je i projekat virutelnog muzeja posvećenog njihovom sugrađaninu.

Njemu u čast od 1961. godine Geografski institutu pri SANU, nosi ime "Jovan Cvijić".

Umro je 16. januara 1927. i sahranjen je u Aleji velikana na beogradskom Novom groblju.