Amerikanci pokrenuli operaciju "Mračni gen", Moskva odmah spremila osvetu: Znate li šta su im Rusi uradili?

U jeku Hladnog rata, dok su Iran i SAD bili saveznici, sproveden je rizičan špijunski projekat pod nazivom “Mračni gen”, u kome su američki i iranski avioni neprekidno provocirali sovjetsku PVO - uz visoku cenu.

U doba kada su Teheran i Vašington bili u prisnim odnosima, daleko od današnje konfrontacije, sproveden je jedan od najopasnijih i najmanje poznatih špijunskih programa Hladnog rata - Projekat "Mračni gen" (The Dark Gene).

Reč je o vazdušno-obaveštajnoj saradnji između CIA i Imperatorskog ratnog vazduhoplovstva Irana, koja se oslanjala na prethodni Projekat Ibeks, u okviru kog su duž sovjetsko-iranske granice postavljani prislušni punktovi. Operacije su započete šezdesetih godina uz podršku šaha Reze Pahlavija, a u njih su bili uključeni specijalno opremljeni avioni, američke posade i najmodernija špijunska oprema, prenosi Oružje online.

Cilj je bio jasan – detektovati praznine u sovjetskoj protivvazdušnoj odbrani i prikupiti što više strateških podataka. Za uzvrat, Iran je dobijao pristup najmodernijim borbenim avionima, uključujući F-4 i F-14, čime je postao ključni američki saveznik između SSSR i Persijskog zaliva.

Vazduhoplovne baze pod zajedničkom komandom CIA i Irana bile su strogo obezbeđene, a u njima su radile američke tehničke ekipe koje su presretale sovjetsku radio-komunikaciju. Avioni kao što su Boeing 707 i DHC-4 Caribou nosili su sofisticirane prijemnike i prislušnu opremu, dok su operacije često vođene s iranske teritorije, ali uz veliku blizinu sovjetskog vazdušnog prostora.

Rizik je bio ogroman. Ako bi avion preleteo granicu i bio oboren, piloti su imali zadatak da tvrde kako je reč o trenažnom letu i navigacionoj grešci. Uprkos merama opreza, Sovjeti su uspevali da obaraju avione - dokumentovano je obaranje tri iranska F-5, jednog turskog i jednog američkog aviona, kao i jednog MiG-21 koji je izveo prvi nadzvučni taran u istoriji, sudarivši se sa jednim F-5.

Projekat je obustavljen tek posle Iranske revolucije 1979, kada je Teheran potpuno promenio kurs i prekinuo vojnu saradnju sa SAD. Operacije "Mračni gen" i "Ibeks" tada su naglo prekinute, a oprema i informacije uglavnom su izgubljeni ili povučeni.

Zaključak je jasan: CIA i Pentagon su uz visoke troškove i velike gubitke pokušavali da prodru kroz sovjetski obruč, oslanjajući se na rizične misije i savezništvo koje se kasnije pokazalo kao - iluzija. Sovjeti su, uprkos tehnološkoj zaostalosti u nekim oblastima, vrlo vešto čuvali svoje nebo.