Udatoj švalerki napravio dete, a onda je ostavio: Mračna strana srpskog pesnika

Jovan Dučić bio je jedan od najvećih srpskih pesnika, esejista i najznačajnijih predstavnika književne moderne.

Osim po raskošnom književnom opusu, ostao je upamćen i kao izuzetno obrazovan intelektualac i diplomata, koji je službovao u najvažnijim evropskim prestonicama.

Dučić je važio za velikog estetu i majstora stiha, a svojim stvaralaštvom uneo je u srpsku poeziju evropski duh, prefinjenu liriku, ritmičnost i simboliku. Njegove pesme "Ave Serbia" i "Zalazak sunca", kao i čuveno delo "Blago cara Radovana", ostali su nezaobilazni deo srpske književnosti.

Tokom diplomatske karijere postao je prvi srpski diplomata sa zvanjem ambasadora, a njegov uglađeni izgled, obrazovanje i maniri ostavljali su snažan utisak na savremenike.

Ipak, iza slike otmenog gospodina i uglednog diplomate krio se život ispunjen brojnim preokretima, ljubavnim dramama, političkim kontroverzama i skandalima.

Poslednja želja ispunjena posle više od pola veka

Poslednje godine života Dučić je proveo u Sjedinjenim Američkim Državama, gde je preminuo 1943. godine. Prvobitno je sahranjen u manastiru Svetog Save u Libertivilu, ali je njegova želja bila da jednog dana počiva u rodnom kraju.

Ta želja ispunjena je tek 22. oktobra 2000. godine, kada su njegovi posmrtni ostaci preneti u Trebinje i položeni u kompleksu Hercegovačka Gračanica. Tako je, više od pola veka nakon smrti, veliki pesnik konačno pronašao večni mir u svom zavičaju.

Međutim, Dučićeva biografija nije bila ispunjena samo književnim uspesima i diplomatskim priznanjima. Njegov privatni život obeležile su i brojne kontroverze, o kojima se decenijama govori.

Hapšenja, zatvorske kazne i proterivanja

Još u mladosti Dučić je dolazio u sukob sa austrougarskim vlastima zbog svojih rodoljubivih stavova i politički angažovanih pesama. Zbog toga je bio hapšen, stavljen pod nadzor, a u pojedinim gradovima u kojima je radio kao učitelj, među kojima su bili Bijeljina i Mostar, suočavao se i sa proterivanjem.

Njegovo književno i nacionalno angažovanje često mu je donosilo probleme, ali ga nije odvratilo od stavova koje je zastupao.

Kontroverze tokom diplomatske karijere

Ni diplomatska služba nije prošla bez neprijatnosti. Tokom boravka u Lisabonu i Madridu, Dučića su pratile kritike zbog raskošnog načina života, aristokratskih manira i sklonosti luksuzu.

Foto: Profimedia

Pojavljivale su se i optužbe i prigovori u vezi sa prenošenjem i prisvajanjem pojedinih umetnina i dragocenosti. Njegov život na visokoj nozi izazivao je pažnju javnosti, ali i nezadovoljstvo pojedinih kolega i savremenika.

Politička izolacija tokom emigracije

Tokom Drugog svetskog rata Dučić je otišao u Sjedinjene Američke Države, gde je nastavio da se bavi pisanjem i političkim komentarima.

Njegovi tekstovi o uzrocima sloma Kraljevine Jugoslavije, oštri politički stavovi i otvorena podrška ravnogorskom pokretu izazivali su podele među srpskom emigracijom.

Nakon završetka rata, zbog svojih političkih opredeljenja i stavova, našao se na margini u tadašnjoj komunističkoj Jugoslaviji, a njegovo delo i političko nasleđe dugo su bili predmet različitih tumačenja.

Tri velike ljubavi koje su obeležile njegov život

Ipak, posebnu pažnju javnosti oduvek je privlačio Dučićev ljubavni život. O njegovim emotivnim vezama i ženama koje su obeležile njegovu biografiju pisao je književnik i novinar Slaviša Pavlović u romanu "Himerina krv".

Govoreći o pesnikovim ljubavima, Pavlović je istakao da je Dučić imao tri velike emotivne veze, zbog kojih su ga pratile brojne priče i kontroverze.

"Dučić je imao tri velike ljubavi, a to su Maga Živanović, Jovanka Jovanović i princeza Anđela di Sulmone. On opisuje i neke ljubavi tokom svojih studija, ali im ne pridaje značaj. Čitajući pisma Magi i Jovanki vidi se da su te ljubavi bile strastvene, kad čitamo dnevnik u kom piše o Anđeli, vidimo da o njoj govori u superlativu. Kada bismo pravili listu ko mu je najveća ljubav, onda je to Anđela."

Prva ljubav koju porodica nije prihvatala

Jedna od prvih velikih ljubavi Jovana Dučića bila je Maga Živanović, ćerka bogatog bijeljinskog trgovca Mihajla Živanovića. Upoznali su se dok je pesnik radio kao učitelj u Bijeljini, a Maga je važila za jednu od najlepših i najpoželjnijih devojaka u gradu. Bila je obrazovana, lepa i poticala je iz ugledne porodice.

Između njih se ubrzo rodila snažna ljubav, toliko velika da su se čak i tajno verili. Međutim, Magin otac nije odobravao njihovu vezu. Smatrao je da njegova ćerka ne treba da se uda za siromašnog učitelja i pesnika koji nema sigurnu budućnost.

Ubrzo su se pojavili i problemi sa austrougarskim vlastima, kojima je Dučić smetao zbog svog rodoljubivog delovanja. Nakon što je proteran iz Bijeljine, Maga nije krenula sa njim, a razdvojenost i porodični pritisci učinili su svoje.

Prema pričama koje su sačuvane o njihovoj vezi, Maga se nikada nije udala, a za Dučićem je patila do kraja života.

Afera sa udatom ženom umalo mu uništila karijeru

Još veću buru izazvala je Dučićeva veza sa glumicom Jovankom Jovanović. O njihovoj aferi pisao je i "Mali žurnal" 1910. godine, a skandal je navodno mogao ozbiljno da ugrozi njegovu diplomatsku karijeru.

Problem je bio u tome što je Jovanka u tom trenutku bila udata za inženjera Tanasija Todorovića, koji je od nje bio stariji dve decenije. Imala je dvoje dece, Dušana i Nadu, a treće dete, sina Jovicu, dobila je sa Dučićem.

Pesnik je u početku pokušavao da sakrije njihovu vezu. Prema navodima iz priča o njegovom privatnom životu, u jednom trenutku čak je dolazio u dom Todorovića i prisustvovao dečakovom rođendanu, gde je govorio da je "dečak lep" i da se "umetnuo na oca".

Sin kog se odrekao tragično je završio

Nakon što je Jovica napunio tri godine, Dučić se, prema navodima iz njegove biografije, udaljio od dečaka i praktično prekinuo odnos sa njim.

Jovica je kasnije izrastao u glumca i nastupao u pozorištu pod pseudonimom Jovica Beljanski. Za razliku od svog biološkog oca, koji je živeo u luksuzu i službovao u evropskim metropolama, Jovica je u Beogradu prolazio kroz teške materijalne okolnosti.

U više navrata pokušavao je da stupi u kontakt sa Dučićem i zatraži njegovu pomoć kako bi mogao da nastavi školovanje i obezbedi sebi osnovne uslove za život. Međutim, prema pojedinim svedočenjima, pesnik nije odgovarao na njegove molbe ili ih je odbijao.

Jovica je, suočen sa teškim životnim okolnostima i osećajem napuštenosti, na kraju izvršio samoubistvo. Ova tragična epizoda ostala je jedna od najmračnijih priča iz privatnog života velikog pesnika.

Aleksi Šantiću preoteo verenicu?

Jedna od najpoznatijih priča iz Dučićevog života odnosi se i na njegov odnos sa velikim pesnikom Aleksom Šantićem. Prema svedočenju Miloša Crnjanskog, Dučić se svojevremeno zaljubio u devojku koja je prethodno bila verenica njegovog bliskog prijatelja.

Crnjanski je govorio o tome kako se Šantić zaljubio u devojku iz Mostara i sa njom se verio, ali je Dučić, koji je takođe bio zaljubljen u nju, pokušavao da ga nagovori da odustane od te veze.

"Šantić se u Mostaru zaljubio i verio, a njegov najbolji drug Dučić, koji je isto bio lepa pojava, molio ga je da se ukloni od te devojke. To se dešava u životu među prijateljima. I Duka se bio u nju zaljubio. I on se uklonio, zato što je voleo svoga druga. Dučić je onda jedno vreme ili vodio ljubav, ili bar tako je izgledalo sa tom devojkom, pa posle je prokinuo, otišao u diplomatiju. A Šantić je ostao u Mostaru sam i nikad se nije ženio."

Ova priča dodatno je podgrejala glasine o pesnikovom burnom emotivnom životu, ali i otvorila pitanje koliko su ljubav i prijateljstvo mogli da budu isprepletani u njegovim odnosima sa ljudima iz književnih krugova.

Princeza Anđela bila je njegova najveća ljubav

Posebno mesto u Dučićevoj biografiji zauzima princeza Anđela di Sulmone, sa kojom je bio blizak tokom diplomatske službe u Rimu, dvadesetih i tridesetih godina prošlog veka.

U to vreme Dučić je već bio ugledan diplomata, poznat po obrazovanju, manirima i šarmu, a kretao se u visokim evropskim aristokratskim krugovima. Među ženama koje su bile očarane njegovom pojavom navodno se nalazila i italijanska princeza.

O njihovoj vezi ispričane su brojne zanimljive priče, a jedna od najpoznatijih odnosi se na raskošnu palatu u Rimu koju mu je princeza navodno poklonila.

Budući da Dučić kao strani diplomata nije mogao jednostavno da zadrži takvu nekretninu na svoje ime, prema pojedinim navodima, imovinski aranžman je promenjen, pa je palata pripala Kraljevini Jugoslaviji. Pesnik je zauzvrat navodno dobio određena finansijska prava i sredstva.

Zanimljivo je i da su brojne umetnine, skulpture i dragocenosti koje je Dučić kasnije poklonio svom rodnom Trebinju povezivane upravo sa njegovim vezama sa italijanskim plemstvom.

Tako je iza života jednog od najvećih srpskih pesnika ostala biografija puna književnih remek-dela, diplomatskih uspeha, velikih ljubavi, ali i bolnih porodičnih priča i kontroverzi koje ni danas ne prestaju da intrigiraju javnost.