(VIDEO) Putin sa Arktika lansira "Leteći Čenobilj"! Satelitski snimci iz Rusije lede krv u žilama, Ameri su upravo shvatili šta kreće

Rusija se, kako se veruje, priprema za novo testiranje svoje krstareće rakete s nuklearnim pogonom „Burevestnik“, koju američki zvaničnici nazivaju „Leteći Černobil“. Na to ukazuju najnoviji satelitski snimci i pojačana aktivnost na udaljenom arktičkom poligonu Pankovo, koji se nalazi na arhipelagu Nova Zemlja.

Ovo oružje je ruski predsednik Vladimir Putin prvi put predstavio 2018. godine kao deo strateškog arsenala nove generacije. Zbog nuklearnog pogona, raketa je u Sjedinjenim Državama dobila ozloglašeni nadimak.

Američki avion traga za radijacijom iznad Barencovog mora

Dodatne sumnje u predstojeće testiranje izazvalo je i raspoređivanje specijalizovanog američkog vojnog aviona WC-135R Constant Phoenix, čija je uloga detekcija radioaktivnih čestica u atmosferi. Prema podacima sajta FlightRadar, avion je poleteo sa britanske baze RAF Mildenhol i proveo oko 14 sati nad Barencovim morem, u blizini Murmanska i zapadno od Nove Zemlje.

Program „Burevestnik“ prate brojni neuspesi. Prema procenama američkih obaveštajnih službi, od oktobra 2023. godine Rusija je sprovela 13 testova, ali nijedan nije bio u potpunosti uspešan. Najduži zabeleženi let trajao je svega dva minuta i raketa je prešla svega 35 kilometara.

Jedno od testiranja 2019. godine završilo se tragedijom. Nakon što je raketa pala u Barencovo more, tokom operacije njenog izvlačenja dogodila se eksplozija u kojoj je poginulo sedam osoba, uključujući i nuklearne stručnjake. Radioaktivni oblak stigao je do grada Severodvinska, a tragovi radijacije su detektovani čak i u Skandinaviji.

Međunarodne kritike i Putinova tvrdnja o uspehu

Još 2020. godine tadašnji američki izaslanik za kontrolu naoružanja Maršal Bilingsli pozvao je Rusiju da obustavi razvoj „Burevestnika“, upozoravajući na ozbiljne ekološke rizike. On je istakao da bi raketa mogla ispuštati radioaktivne materije tokom leta i zagađivati okolinu.

Uprkos tome, predsednik Putin je u oktobru 2023. godine izjavio da je poslednje testiranje bilo uspešno i da se razvoj rakete približava završnoj fazi.

Prva operativna raketa s nuklearnim pogonom

Za razliku od standardnih krstarećih raketa koje koriste mlazne motore, „Burevestnik“ koristi nuklearni reaktor kao pogon. Ukoliko bude uspešno završen, to bi bila prva operativna raketa ove vrste u svetu. SAD su istraživale sličan koncept pedesetih i šezdesetih godina prošlog veka u okviru projekta „Pluto“, ali su program obustavile zbog potencijalne opasnosti po američko stanovništvo.

Praktično neograničen domet i pogon bez goriva mogli bi Rusiji omogućiti korišćenje „Burevestnika“ na potpuno nove načine. Direktor britanske vojne obaveštajne službe, general Džejms Hokenhal, izjavio je 2020. da Moskva testira raketu sa „globalnim dometom“ i mogućnošću da napada iz neočekivanih pravaca, a da vreme njenog krstarenja može biti gotovo neograničeno. Teoretski, raketa bi mogla satima kružiti oko mete ili čak obići planetu pre nego što izvrši napad.

Problemi sa navigacijom i komandovanjem

Kako bi mogla da funkcioniše bez satelita, „Burevestnik“ koristi inercijalnu navigaciju, koja se oslanja na akcelerometre i žiroskope kako bi pratila brzinu, pravac i pređenu udaljenost. Ipak, tokom vremena dolazi do akumulacije grešaka, što može dovesti do značajnih odstupanja i promašaja mete.

Pokušaji daljinskog upravljanja ovom raketom takođe nailaze na ozbiljna ograničenja. Ruski komunikacioni sistemi imaju ograničen domet, a zakrivljenost Zemlje dodatno otežava pouzdanu kontrolu na velikim udaljenostima. Uz to, raketa bi mogla biti ranjiva na elektronsko ratovanje.

Iako je prednost „Burevestnika“ to što nije ograničen zalihama goriva, to ga ne čini potpuno nevidljivim. Krstareće rakete generalno stvaraju manji termalni potpis nakon lansiranja, pa ih je teže otkriti, ali produženo krstarenje povećava šansu da ih NATO sistemi — kopneni, vazdušni, pomorski i svemirski — otkriju i presretnu.

Poređenje sa „Tomahavkom“

Za razliku od američkog „Tomahavka“, čiji maksimalni domet iznosi oko 2.500 kilometara, „Burevestnik“ teoretski može danima leteti i stići čak do teritorije SAD, pod uslovom da se kreće na maloj visini kako bi izbegao radare. Ipak, ostaje otvoreno pitanje preciznog navođenja, posebno tokom tako dugih letova.

Uprkos ambicijama, „Burevestnik“ i dalje ostaje eksperimentalna tehnologija sa ozbiljnim vojnim i ekološkim rizicima. Njegov dalji razvoj ne izaziva samo zabrinutost međunarodne zajednice, već i nagoveštava u kom pravcu se kreće savremena trka u naoružanju.