Portreti srpskih pisaca na velikom platnu: Domaće serije o velikanima naše književnosti

Od Andrića do Nemanjića, domaće serije obradile su živote i stvaralaštvo velikana čija su dela oblikovala srpsku književnost i istoriju.

Srpska književnost kroz vekove stvorila je neka od najvećih imena svetske kulture. Domaće serije poslednjih godina odlučile su da na velikom platnu prikažu život i dela naših najpoznatijih pisaca, otkrivajući kako su oni oblikovali jezik, kulturu i nacionalni identitet.

Od Nobelovaca, preko romantičara, do srednjovekovnih velikana, ekranizacije približavaju intimne portrete srpskih pisaca, ali i istorijske i kulturne kontekste u kojima su nastajala njihova dela.

Evo nekih serija o srpskim piscima čija ćete dela možda još više zavoleti uz ekranizacije o njima, ali i sagledati društvene prilike u kojima su dati pisci živeli i stvarali. One ne samo da zabavljaju, već i obrazuju, približavajući nas tradiciji i bogatstvu srpske književnosti na potpuno novi način.

Nobelovac

Serija "Nobelovac" prati život i stvaralaštvo Ive Andrića (1892–1975), jedinog srpskog pisca koji je 1961. godine dobio Nobelovu ngradu za književnost. Kroz njegov diplomatski i lični život, ali i kroz procese stvaranja ključnih dela koja su obeležila srpsku i svetsku književnost steći ćete dublji uvid u lik i delo Ive Andrića.

Radnja prati Andrićev put od mladalačkih godina u Bosni, preko studija i diplomatije u Beču, Berlinu i Parizu, do borbe s ličnim i profesionalnim dilemama koje oblikuju njegov književni opus. Serija detaljno prikazuje najvažnija dela "Na Drini ćuprija" (1945), epski roman o životima ljudi uz Drinu kroz vekove, "Travnička hronika" (1945), pripovest o Austrougarskoj okupaciji i složenim ljudskim sudbinama, "Gospođica" (1945), introspektivnu priču o ljubavi i društvu, ali i rad na romanu "Prokleta avlija" (1954).

Serija ima osam epizoda i premijerno je emitovana od 5. oktobra 2024. na RTS 1. U glavnoj ulozi je Tihomir Stanić (koji je uz to jedan od tvoraca projekta) kao Ivo Andrić, dok serija osvetljava i ljude koji su oblikovali Andrićev život i rad, uključujući saradnike, prijatelje i pisce tog vremena, pa se tako pored Stanića u seriji pojavljuju i glumci Selma Alispahić (kao Andrićeva supruga Milica Babić), Aleksandra Pleskonjić (kao Isidora Sekulić), Milivoje Obradović (kao Milovan Đilas), Svetozar Cvetković (kao Aleksandar Vučo), Vladan Gajović (kao Rodoljub Čolaković), Miljan Prljeta (kao Dobrica Ćosić) i drugi.  

Produkcija je rađena na više lokacija u Srbiji i Bosni, sa preko 120 glumaca i velikim istorijskim scenografijama koje verno oslikavaju široki period. Ističe Andrićevu ulogu u beleženju istorijskih, socijalnih i kulturnih transformacija, kao i njegov doprinos književnom stvaralaštvu, istovremeno približavajući gledaocima duh Balkana tokom turbulentnog 20. veka.

 

 

Santa Maria della Salute

Biografska serija "Santa Maria della Salute" prikazuje život romantičarskog pesnika Laze Kostića (1841–1910), kao i njegovu neostvarenu ljubav prema Lenki Dunđerski, koja je postala inspiracija za njegovo najpoznatije delo - pesmu "Santa Maria della Salute" (1881).

Serija je premijerno prikazana krajem 2010‑tih, a režirao ju je Aleksandar Đorđević. U glavnim ulogama su Vojin Ćetković (Laza), Tamara Aleksić (Lenka), Aleksandar Đurica (Lenkin otac) i Milica Grujičić (kao supruga Laze Kostića, Julijana Palanački).

Radnja prati Kostićev društveni i ljubavni život, sve do stvaranja pesme po kojoj će postati prepoznatljiv. U fokusu serije je ljubavni odnos Laze i Lenke, od razvijanja bliskosti, preko zabrinutosti Lenkine porodice zbog razlike u godinama i društvenog pritiska, pa do pokušaja da Laza pobegne od svojih osećanja, uključujući i boravak u manastiru Krušedol, kao i Lenkine patnje i udaljavanja zbog porodičnih odluka. Serija prati i društveni i kulturni život Vojvodine i Srbije druge polovine 19. i početka 20. veka, kroz prizmu ljubavne priče koja je inspirisala pesnika da napiše pesmu "Santa Maria della Salute", koja je postala simbol njegove umetničke i emotivne borbe. 

Produkcija uključuje autentične enterijere, urbane i seoske lokacije, sa preko 80 glumaca, verno oslikavajući atmosferu srpske elite i intelektualnog života krajem 19. veka.

Pored pesme "Santa Maria della Salute", Laza Kostić je napisao dramu Pera Segedinac (1875), zbirke "Pesme" (1867–1881), "Mlada Srbadija" (1893), kao i eseje i književne kritike.

 

 

Vuk Karadžić

Serija o Vuku Stefanoviću Karadžiću (1787–1864), istorijska drama snimljena 1987. godine povodom 200‑godišnjice rođenja Vuka Stefanovića Karadžića, emitovana je premijerno 8. novembra 1987. godine na TV Beograd, a nedavno povodom državnog praznika Sretenje, koji se proslavlja 15. i 16. februara.

Serija istražuje Vukov život kao reformatora srpskog jezika, sakupljača narodnih pesama i običaja, ali i kao pisca brojnih istoriografskih, etnografskih i biografskih tekstova u duhu romantizma, perioda i stila koji su ga obeležili.

Seriju je režirao Đorđe Kadijević po scenariju Milovana Vitezovića, a u glavnim ulogama su Predrag Miki Manojlović (kao Vuk Karadžić), Aleksandar Berček (kao knez Miloš Obrenović), Marko Nikolić (kao vožd Karađorđe Petrović), Dragana Varagić (kao Vukova supruga, Ana-Marija Kraus). Branimir Brstina (kao prota Mateja Nenadović), Miloš Žutić (kao Jovan Hadžić), Radoš Bajić (kao Sima Milutinović Sarajlija) i drugi.

Radnja prati Vuka od mladosti u Tršiću, njegov put ka Beču i drugim evropskim gradovima, prikupljanje narodnih pesama i običaja, reformu srpskog jezika i standardizaciju pravopisa, sve do objavljivanja prvih dela. Serija detaljno prikazuje Vukov doprinos očuvanju kulturnog i nacionalnog identiteta.

Serija je snimana na više lokacija, uključujući Tršić, Beograd i Beč, s velikom pažnjom na autentične kostime i scenografiju, što verno prenosi duh prve poolovine 19. veka.

Vuk Karadžić je kao istoričar i etnograf pisao dela o događajima kao što su Prvi srpski ustanak ili vladavina kneza Miloša Obrenovića, ali i o ličnostima ("Žitije hajduk Veljka Petrovića", "Žitije Đorđa Arsenijevića"...) iz narodne tradicije.

Među ostalim njegovim najvažnijim knjigama su "Srpske narodne pjesme" (1814/1815), "Žizni i podvigi Knjaza Miloša Obrenovića" (1825), "Srpski rječnik" (1852) i brojna druga, a prvi je preveo Novi zavet 1847. godine. Njegova dela danas imaju veliki istorijski i antropološki značaj.

 

 

Nemanjići - rađanje kraljevine

Serija "Nemanjići - Rađanje kraljevine" (Nemanja: 1166–1199, Rastko/Sveti Sava: 1174–1235, Stefan Prvovenčani: 1196–1228) vodi gledaoce u vreme formiranja srpske države i jačanja dinastije Nemanjić. Radnja prati političke saveze i sukobe, intrige među bratstvom, ljubavne i porodične zaplete, bitke i krunisanje Stefana Prvovenčanog.

Serija je premijerno emitovana 31. decembra 2017. godine i predstavlja jednu od najvećih produkcija u istoriji srpske televizije: snimana je na više od 200 lokacija, sa preko 210 glumaca i 2.700 statista. Režiju potpisuje Marko Marinković, a scenario Gordan Mihić.

U glavnim ulogama su: Mladen Nelević (Stefan Nemanja), Dubravka Mijatović (njegova supruga Ana), Dragan Mićanović (Rastko Nemanjić/Sveti Sava), Vojin Ćetković (Stefan Prvovenčani), Nebojša Glogovac (Vukan), Meto Jovanovski (kao Manojlo I Komnin) i drugi.

Srpska srednjovekovna književnost razvijala se paralelno sa formiranjem i jačanjem feudalne države. U vreme Nemanjića nije postojala beletristička literatura kakvu danas poznajemo, već su nastajala žitija kraljeva, careva i svetaca, zattim lirske (religijske) pesme, apokrifi, posvete, pohvale... Istorijski spisi obuhvatali su letopise, rodoslove, hronike, hronografe, zapise i natpise. Prepisivačka delatnost je bila veoma važna, a knjige su pisane i prepisivane u manastirskim skriptorijumima, a manastiri su u to vreme bili kulturni i prosvetni centri, dok je narodna književnost opstala usmenim putem, kroz pesme i priče prenošene s kolena na koleno, odnosno sa generacije na generaciju.

Pored hagiografija i drugih književnih vrsta tog doba, u narodu su bili popularni romani i pripovetke, poput Romana o Aleksandru Velikom, Romana o Troji, romana Stefanit i Ihnilat, Priče o Solomonu, priče Varlaam i Joasaf, priče o Teofani krčmarici, Slovo o Ezopu, Muke blaženoga Grozdija i druga dela.

Najvažnija dela srpske srednjovekovne književnosti uključuju: Žitije svetog Simeona (Stefan Prvovenčani, 13. vek), Žitije Stefana Nemanje (Sveti Sava, 13. vek), Žitije svetog Save (Domentijan i Teodosije Hilandarac, prva polovina 13. i 14. vek), Žitija kraljeva i arhiepiskopa srpskih / Danilov zbornik (arhiepiskop Danilo i nastavljači, 14. vek), Život Stevana Dečanskog (Gligorije Camblak, 15. vek).

Serija "Nemanjići - rađanje kraljevine" spaja istoriju i književnost, približavajući gledaocima duh srednjovekovne Srbije i formiranje srpske države.

 

 

Kroz ove serije publika ima priliku da vidi kako su pisci stvarali svoja dela, s kakvim su se izazovima suočavali i kako su njihovi lični životi uticali na književnost. Prikazani su i društveni, kulturni i politički konteksti, što dodatno pojačava razumevanje umetničke vizije naših pisaca i kulturnih radnika, da se ostavi trajni pečat na kulturni identitet Srbije.

BONUS VIDEO