Da li znate ko su 1.300 kaplara? Herojstvom i hrabrošću se upisali u srpsku istoriju: Besmrtni bataljon!

Pobeda Srpske vojske na Ceru je bila istorijska, ali gubici u ljudstvu bili veliki. Iz stroja je izbačeno čak 259 oficira i 16.045 podoficira i vojnika. Za tadašnju Srbiju od oko 4 miliona stanovnika, to je bio nenadoknadiv gubitak, naročito imajući u vidu da je u Balkanskim ratovima 1912-13 Srpska vojska izgubila oko 44 hiljade oficira, podoficira i vojnika. Veliki gubici u starešinskom kadru bili su istovremeno i veliki gubici srpske inteligencije i školovanih starešina. Ovo je priča o 1.300 kaplara.

Zbog celokupne situacije srpska vlada je dugo oklevala da u odbranu otadžbine pozove svoje đake, studente i kao i sve svršene akademce kojima je zbog prethodnih ratova bilo odloženo služenje vojnog roka.

Ali kada je postalo jasno da će uslediti nova neprijateljska ofanziva i da bi posle prvog poraza austrougarska vojska bila spremna da ponovi stravične zločine nad civilnim stanovništvom, donela se najsmelija odluka. Mladi školovani ljudi koji će biti nosioci društvenog, naučnog i političkog života u Srbiji morali su da budu priključeni u nedostajući podoficirski kadar, pa je u tu svrhu daleko u pozadini prvih linija fronta na Drini, Dunavu i Savi, formiran Đački bataljon u carskom gradu Skoplju. 14. septembra 1914. godine (1. septembra po starom kalendaru) skopski Đački bataljon počinje sa obukom.

Foto: printskrin/vojna škola

Najveći broj pripadnika Skopskog đačkog bataljona činili su studenti sa Beogradskog univerziteta (oko 600), zatim mladi svršeni učitelji (oko 300), svršeni đaci trgovačkih akademija i različitih stručnih škola, ali i mladi profesori, inženjeri, književnici, novinari, slikari i glumci, kao i doktori prava i filozofije. Od oko hiljadu i po đaka i studenata pristiglih u Plavu kasarnu u Skoplju i nakon lekarskih pregleda, njih ukupno 1.321 je prošlo obuku i dobilo podoficirski čin. Najveći broj đaka došao je iz okružnih komandi Beograda, Šapca, Užica, Čačka, Kruševca, Leskovca, Gornjeg Milanovca, Kragujevca, Kraljeva, Niša ali i iz novooslobođenih krajeva stare Srbije, posebno đaci iz Bitolja i Prilepa.

Po socijalnim položaju roditelja, u bataljonu su bili kako sinovi seljaka i zanatlija, tako i sinovi ministara, profesora, industrijalaca i istaknutih književnika i umetnika poput Ljube Davidovića, Jaše Prodanovića, Andre Nikolića, Branislava Nušića itd.

Foto: printscreen

Mnoge značajne ličnosti kasnije će se ponositi što su bile u sastavu Skopskog đačkog bataljona, tj. među 1.300 kaplara:

– arhitekta Aleksandar Deroko;
– arhitekta Miladin Pećinar;
– arhitekta Dušan Stakić;
– arhitekta Strahinja Damjanović;
– arhitekta Budimir Hristodulo;
– arhitekta Prof. Dragomir Tadić;
– ministar inostranih poslova Kraljevine Jugoslavije Aleksandar Cincar-Marković;
– predsednik vlade Kraljevine Jugoslavije Bogoljub Jeftić;
– predsednik izbegličke vlade i ministar inostranih poslova Kraljevine Jugoslavije u Londonu Božidar Purić;
– akademik Vojislav Radovanović, geograf;
– akademik Petar Jovanović, geograf;
– Prof. dr Aleksandar M. Leko, hemičar;
– inženjer Dobrivoje Pandurović, generalni direktor Državnih železnica;
– Ivan Subotić, kraljevski ambasador u Londonu;
– Pavle Beljanski, kraljevski ambasador u Rimu;
– Lazar Pijade, industrijalac;
– Ranko Mladenović, pesnik i dramski pisac;
– Prof. dr Tadija Pejović, matematičar;
– inženjer Tanasije Aritonović, direktor Fabrike duvana u Nišu;
– Milutin Stefanović, direktor lista “Vreme”;
– Dimitrije Ljotić, političar, narodni poslanik i lider jugoslovenskog pokreta Zbor;
– Mihailo Obradović, direktor Kovnice novca Narodne banke;
– slikar Nikola Bešević;
– slikar Hristifor Crnilović;
– slikar Živorad Nastasijević;
– Petar Micić, rektor Beogradskog univerziteta;
– Stanislav Vinaver, književnik;
– Sveti Justin Popović vranjski i ćelijski, bogoslov i filosof;
– I na kraju, i pradeda pisca ovih redova tj. jednog od administratora ove grupe.