Ovaj organ je vaš "drugi mozak": Nikada ne biste povezali, a može da vam napraviti pakao od života

Dvosmerna komunikaciona mreža koja omogućava neprestanu razmenu informacija između vašeg gastrointestinalnog trakta i centralnog nervnog sistema (creva i mozga), utičući na sve, od varenja do raspoloženja i kognitivnih funkcija.

Creva i mozak su povezani na fascinantan i kompleksan način, formirajući ono što se naziva osom creva - mozak (gut-brain axis). 

Evo detaljnijeg objašnjenja kako su povezani:

Foto: Shuterstock

1. Nervni putevi (Vagusni nerv):

Vagusni nerv je najvažnija direktna veza između mozga i creva. To je dugačak kranijalni nerv koji putuje od moždanog stabla (direktno iz lobanje ne iz kičmene moždine) direktno do organa u abdomenu, uključujući creva.

Funkcioniše kao dvosmerna magistrala. Oko 90 odsto vlakana vagusnog nerva prenosi informacije iz creva ka mozgu, što znači da creva stalno "izveštavaju" mozak o svom stanju, prisustvu hrane, patogenima ili hemijskim signalima.

Manji deo vlakana prenosi signale iz mozga ka crevima, utičući na pokretljivost creva i lučenje digestivnih sokova.

Ovo objašnjava zašto stres (signal iz mozga) može da izazove probleme sa varenjem, ali i zašto problemi sa varenjem (signal iz creva) mogu uticati na raspoloženje.

2. Endokrini sistem (Hormoni):

Foto: Shuterstock

Creva su dom za veliki broj ćelija koje proizvode hormone (enteroendokrine ćelije). Ovi hormoni, poput serotonina, dopamina i peptida, ne samo da regulišu varenje, apetit i sitost, već putuju kroz krvotok i dospevaju do mozga.

Na primer, serotonin, koji je poznat kao "hormon sreće", proizvodi se u velikim količinama (oko 9 odsto) u crevima. Crevni mikrobi mogu uticati na proizvodnju serotonina, što direktno utiče na raspoloženje i mentalno zdravlje.

3. Imuni sistem:

Creva su dom za oko 70 do 80 odsto imunih ćelija u telu. Imuni sistem creva stalno komunicira sa mozgom.

Kada postoji upala u crevima (bilo zbog loše ishrane, stresa ili infekcije), imune ćelije mogu oslobađati citokine (signalne molekule) koji putuju do mozga.

Hronična upala, čak i blaga, povezana je sa neuroinflamacijom i razvojem depresije, anksioznosti i drugih neuropsihijatrijskih stanja.

S druge strane, zdrav mikrobiom može pomoći u smanjenju sistemske upale, što pozitivno utiče na mozak.

4. Mikrobiom creva (Bakterije):

Foto: Shutterstock

Trilioni mikroorganizama koji žive u našim crevima, poznati kao mikrobiom creva, su ključni igrači u osi creva-mozak.

Proizvode neuroaktivne supstance: Mnoge crevne bakterije proizvode supstance koje direktno utiču na funkciju mozga. 

Proizvode kratkolančane masne kiseline (SCFA): Bakterije fermentiraju vlakna i proizvode SCFA poput butirata. Butirat je važan izvor energije za ćelije debelog creva, ali takođe ima antiinflamatorna svojstva i može preći krvno-moždanu barijeru, utičući na funkciju mozga.

Moduliraju imuni sistem: Mikrobiom utiče na razvoj i funkciju imunog sistema creva, koji zauzvrat šalje signale mozgu.

Uticaj na stresni odgovor: Istraživanja pokazuju da mikrobiom može uticati na odgovor tela na stres, modifikujući aktivnost hipotalamus-hipofizno-nadbubrežne (HPA) ose, koja je ključna za regulaciju stresa.

Kako disbalans Utiče na mentalno zdravlje

Foto: Shutterstock

Disbioza (neravnoteža u mikrobiomu creva, sa prekomernim rastom loših bakterija i smanjenjem dobrih) može dovesti do povećane propustljivosti creva ("leaky gut"). To omogućava toksinima i neprobavljenim česticama da uđu u krvotok, izazivajući sistemsku upalu i neuroinflamaciju.

Hronična upala u mozgu povezana je sa depresijom, anksioznošću, pa čak i neurodegenerativnim bolestima kao što su Parkinsonova i Alchajmerova bolest.

Poremećena proizvodnja neurotransmitera u crevima takođe može direktno uticati na hemiju mozga i raspoloženje.

Foto: profimedia

U jednoj švedskoj studiji navodi se da se slepo crevo smatra rezervoarom za crevni mikrobiom, koji služi za obnavljanje crevne mikrobiote nakon poremećaja. Stoga, uklanjanje apendiksa zbog upale slepog creva (apendicitisa) može dovesti do dugotrajnog poremećaja mikrobioma sa povezanim zdravstvenim posledicama.

Ciljevi studije bili su da se istraži da li postoji veza između uklanjanja slepog creva u detinjstvu, rizika od psihijatrijskih bolesti i korišćenja zdravstvenih usluga kasnije u životu.

Razumevanje veze creva-mozak otvara nove puteve za lečenje mentalnih poremećaja, uključujući strategije koje se fokusiraju na optimizaciju zdravlja creva putem ishrane, probiotika, prebiotika i drugih intervencija, navodi se u srtučnom članku sa sajtu Psychologytoday.