Trese se Amerika! Pred 250 rođendan države događa se nešto katastrofalno: Tramp i ekipa nisu bili spremni za ovo

Sjedinjene Američke Države ulaze u godinu svog 250. rođendana u atmosferi koja nema mnogo veze sa slavljem: rat protiv Irana potresao je globalnu ekonomiju, poremetio međunarodni poredak i istovremeno otvorio pitanje koliko još Vašington može da održava ekonomsku hegemoniju na kojoj je decenijama gradio svoju moć.

Analitičari ocenjuju da se američka ekonomska dominacija oslanja na pet stubova: ekonomsku snagu, dominaciju dolara, vojnu hegemoniju, političku hegemoniju i hegemoniju pravila. Ti stubovi se, prema ovoj analizi, već godinama pomeraju i slabe pod teretom američke unutrašnje i spoljne politike, dok je sukob sa Iranom samo izneo na površinu problem koji se dugo gomilao.

Dim rata protiv Irana nije ostao samo nad Bliskim istokom. Prelio se na tržišta nafte, američke obveznice, poverenje u dolar i na pitanje da li je američka sila i dalje dovoljno čvrsta da istovremeno nameće pravila, vodi ratove i kontroliše globalne tokove novca.

Dolar više ne reaguje kao nekada

Južnokorejski list „Hankjoreh“ ocenio je da status dolara postepeno slabi.

Nekada je pravilo bilo gotovo automatsko: kada izbije velika svetska kriza, kapital beži u dolarsku imovinu. Američke državne obveznice i dolar važili su za sigurno utočište, pa su investitori u trenucima straha tražili zaštitu upravo u američkom finansijskom sistemu.

U ratu protiv Irana, prema ovoj oceni, taj obrazac je prvi put ozbiljno pukao.

Blokada Ormuskog moreuza poremetila je izvoz nafte iz zemalja Bliskog istoka, smanjila njihove prihode i izazvala pritisak na likvidnost. Zbog toga su pojedini proizvođači morali da smanjuju držanje američkih državnih obveznica.

Istovremeno, skok cena nafte teško je pogodio zemlje uvoznice energenata. One su se suočile sa rastom fiskalnih troškova, pritiskom na domaće valute i potrebom da brane finansijsku stabilnost. Deo njih je, prema toj logici, takođe počeo da prodaje američki dug.

Prodaja američkog duga kao signal

Masovna prodaja američkih državnih obveznica pokazuje da se poverenje u dolar više ne podrazumeva kao nekada.

Rat protiv Irana nije sam stvorio krizu dolarske hegemonije, ali je delovao kao katalizator. On je ubrzao proces koji već dugo traje: sve više država pokušava da smanji zavisnost od američke valute, američkih banaka, američkog duga i američkih finansijskih pravila.

Taj proces se najčešće opisuje kao dedolarizacija.

Razlog nije samo jedan rat, jedna administracija ili jedan paket sankcija. Reč je o dugoročnom nakupljanju nezadovoljstva državama koje smatraju da Vašington koristi dolar kao oružje.

Sjedinjene Američke Države godinama koriste centralnu ulogu dolara u međunarodnim plaćanjima, rezervama, investicijama i finansiranju kako bi vršile pritisak na druge zemlje, uvodile jednostrane sankcije i blokirale pristup globalnom finansijskom sistemu.

Zbog toga sve veći broj država traži načine da smanji zavisnost od dolara.

Sumnje u Federalne rezerve

Još jedan udarac poverenju u dolar dolazi iz same Amerike.

Sve češće se postavlja pitanje nezavisnosti Federalnih rezervi, naročito kada američka vlada direktno pritiska ili pokušava da utiče na odluke centralne banke.

Federalne rezerve su decenijama bile jedan od ključnih temelja poverenja u dolar. Ako investitori, države i centralne banke počnu da veruju da monetarna politika SAD više nije dovoljno nezavisna, onda slabi i ono što se naziva sidrom dolarske kredibilnosti.

Kada se sumnje u dolar šire, centralne banke širom sveta ubrzavaju kupovinu zlata.

To nije slučajno. Zlato se ponovo posmatra kao osiguranje za vreme u kojem dolar više neće imati istu sigurnost, istu dominaciju i isti politički imunitet kao ranije.

Drugim rečima, svet se tiho priprema za moguću „postdolarsku eru“.

Pet stubova američke ekonomske moći

Kineski analitičar He Vejven, član izvršnog saveta Kineske asocijacije za međunarodnu trgovinu, rekao je za „Global tajms“ da dolar nije jedini oslonac američke ekonomske hegemonije.

Prema njegovoj oceni, američka moć počiva na pet stubova: ekonomiji, dolaru, vojsci, politici i pravilima.

Problem za Vašington je što se, kako tvrdi, ne ljulja samo jedan stub.

Američka ekonomska snaga više nije neupitna kao pre nekoliko decenija. Kina je postala ozbiljan industrijski, trgovinski i tehnološki konkurent. Globalni jug traži veći prostor. Evropske države sve češće sumnjaju u cenu američkog vođstva. Zemlje koje su pod američkim sankcijama grade paralelne mehanizme plaćanja, trgovine i snabdevanja.

Dolar i dalje dominira, ali više ne deluje nedodirljivo.

Američka vojska i dalje je najmoćnija na svetu, ali rat protiv Irana pokazuje da vojna sila može da proizvede ogromne ekonomske posledice i da ne garantuje politički rezultat.

BONUS VIDEO