TROVANJE, OŠTEĆENJE ORGANA, NERVNOG SISTEMA... Ovo je samo delić onoga što izazivaju teški metali iz smeća! REŠENJE POSTOJI

Da li vam se nekada dogodilo da ste ubrali jabuku u voćnjaku na koji ste usput naišli? Protrljali ste je malo da skinete prašinu i taman da je zagrizete, pogled vam pade na padinu odmah ispod voćnjaka. A tamo, prava deponija. I to ne tako mala... Odmah ste bacili voćku i pobegli glavom bez obzira.

Ne samo da je prizor gadan, već je uticaj nesanitarnih opštinskih i divljih deponija na zdravlje ljudi poguban. Smeće koje je odloženo na nepropisan način i na mesta koja za to nisu predviđena ostavljaju trajne posledice kako na životnu sredinu, tako i na zdravlje čoveka.  
Naime, na deponijama se generišu brojne čestice koje narušavaju ravnotežu materija u vazduhu, a koje mogu dospeti u površinske i podzemne vode. 

Najopasniji su teški metali. Jedan od njih je kadmijum koji može da se akumulira u telu i dovede do trovanja organizma. Rastvorljiva jedinjenja kadmijuma, nakon što se apsorbuju u krv, utiču na nervni sistem, jetru i bubrege, a hronično trovanje dovodi do anemije i razaranja kostiju. Hrom utiče na nivo šećera u krvi, a bakar izaziva mučninu, povraćanje, bolove u stomaku, dijareju, bolove u mišićima, nenormalna mentalna stanja, glavobolju i smanjenje imunog odgovora. Olovo može da ošteti mozak i bubrege, a nikl koji je veoma toksičan metal, utiče na sluzokožu i respiratorni i digestivni sistem. Cink utiče na varenje, izaziva glavobolju, vrtoglavicu, umor, halucinacije, a opasni su i ksenobiotici, aromatični ugljovodonici, fenoli... 

Foto: informer.rs

Pored zdravstvenih problema, taloženjem ovih teških metala ili aktiviranjem raznih hemijskih procesa na deponijama može doći do požara, zagađenja vazduha, ali i voda. Nekontrolisana procedna voda, odnosno ona koje se proceđuje iz tela deponije, a sastoje se od kiše, vode dospele sa strane ili vode nastale u samom telu deponije, meša se sa površinskom i podzemnim vodama i tako je kontaminira. Zagađena površinska voda može prouzrokovati negativne efekte po floru i faunu smanjenjem biodiverziteta i populacije osetljivih vrsta. Uz to, zagađene površinske vode ne mogu se koristiti za ljudske potrebe, a ograničena im je upotreba i u poljoprivredi.

Foto: TopPres

Kako to izgleda u praksi? Ukoliko se u neposrednoj blizini smetlišta, odnosno divlje deponije nalazi neko poljoprivredno dobro ili potok ili reka, štetne čestice iz vazduha dopiru do tog zemljišta i zagađaju ga. Istovremeno, putem procedne vode, sve štetne materije prodiru u zemljište i rečne tokove. Korišćenjem takve vode za zalivanje dodatno se zagađuje poljoprivredno zemljište. Ako se žitarice, voće i povrće sa tih njiva i voćnjaka koriste u ishrani, štetne materije unećemo u organizam. Posledice po zdravlje su nemerljive.

Foto: Goran Vesić/Facebook

Najugroženiji su ljudi koji žive u neposrednoj blizini divljih deponija jer, pored opasnosti od štetnih materija koje se unose putem ishrane, njima preti i aerozagađenje. Štetne materije u vazduhu utiču na češću pojavu respiratornih bolesti, posebno kod osetljivih grupa u koje spadaju deca. U zavisnosti od sastava štetnih materija, udisanje zagađenog vazduha može uticati i na druge organe. 
Širenjem putem vazduha i vode, kao i unošenjem kontaminiranih namirnica, opasnost postoji i za ostalo stanovništvo. Zato je suštinsko pitanje kako rešiti ovaj problem. Ulaganje u infrastrukturu i poštovanje zakona prvi su koraci.

Podsetimo, Srbija se guši u otpadu, a ako je verovati podacima Agencije za zaštitu životne sredine da je na teritoriji cele zemlje prijavljeno više od 3.000 divljih deponija. Na tim deponijama otpad se baca nekontrolisano i to najčešće na obalama reka, obodima puteva i u seoskim sredinama gde odnošenje otpada nije organizovano.

Tamo gde otpad organizovano odnose lokalna javno komunalna preduzeća, on najčešće završi na jednoj od 123 opštinske nesanitarne deponije koje nisu u skladu sa standardima životne sredine. Strategijom o upravljanju otpada predviđeno je zatvaranje i rekultivisanje tih deponija nakon što bude izgrađena kompletna infrastruktura za upravljanje otpadom.

Na opštinskim nesanitarnim deponijama odlaže se otpad bez prethodnog tretmana i njegova količina povećava se svake godine. Na deponijama, uključujući 11 sanitarnih izgrađenih po svim standardima, ukupno završi oko 80 odsto svog komunalnog otpada u Srbiji. Prema poslednjim podacima, iz 2020. godine, reciklirano je svega 455.457 tona ukupno skupljenog komunalnog otpada, svega 15,47 odsto.