Od najmoćnijeg kancelara do progona: Dramatična sudbina Alekseja Bestuževa

U istoriji Ruske imperije 18. veka, među najuticajnijim državnicima epohe carice Jelisavete Petrovne posebno mesto zauzima grof Aleksej Petrovič Bestužev-Rjumin.

Kao dugogodišnji kancelar i jedan od ključnih arhitekata ruske spoljne politike, Bestužev (u seriji ga igra glumac Vladimr Menšov) je bio figura oko koje su se ukrštale diplomatske intrige, dvorske borbe i strateške odluke koje su oblikovale položaj Rusije u Evropi, a koje su do detalja prikazane u seriji "Katarina Velika".

Mladost

Aleksej Bestužev-Rjumin rođen je 1693. godine u plemićkoj porodici koja je već imala značajan položaj u državnoj službi. Njegov otac, Petar Bestužev, bio je blizak saradnik cara Petra Velikog, što je mladom Alekseju omogućilo obrazovanje i političko usmerenje u duhu reformi koje su Rusiju približavale evropskim silama.

Kao mladić poslat je u zapadnu Evropu gde je stekao diplomatsko iskustvo i upoznao složeni sistem savezništava i rivalstava među evropskim državama.

Foto: Javno vlasništvo

Tokom prvih decenija XVIII veka Bestužev je služio kao ruski diplomata u nekoliko evropskih prestonica, uključujući Kopenhagen i London. Upravo u tim godinama izgradio je reputaciju sposobnog pregovarača i zagovornika politike približavanja Rusije zapadnim saveznicima, posebno Austriji i Velikoj Britaniji. Njegovo političko opredeljenje kasnije će postati jedna od glavnih linija sukoba sa drugim frakcijama na ruskom dvoru, koje su favorizovale saradnju sa Francuskom ili Pruskom.

Uspon Bestuževa

Pravi uspon Bestuževa počinje 1741. godine, kada na ruski presto dolazi carica Jelisaveta Petrovna, ćerka Petra Velikog. Nakon dvorskog prevrata kojim je zbačen mladi car Ivan VI, nova vladarka počela je da okuplja oko sebe krug pouzdanih državnika. Među njima se posebno istakao Aleksej Bestužev, koji je ubrzo postao jedan od najuticajnijih savetnika carice.

Godine 1744. imenovan je za velikog kancelara Ruske imperije, čime je faktički postao šef ruske spoljne politike. Njegov politički program bio je jasan: Rusija mora biti deo evropskog sistema ravnoteže snaga i sarađivati sa Austrijom i Velikom Britanijom kako bi ograničila uticaj Francuske i naročito Pruske.

Bestužev je smatrao da rast moći pruskog kralja Fridriha II predstavlja ozbiljnu pretnju evropskoj stabilnosti, ali i ruskim interesima u Poljskoj i baltičkom regionu. Zbog toga je energično radio na stvaranju saveza koji će suzbiti prusku ekspanziju.

Foto: Javno vlasništvo

Njegova politika kulminirala je tokom Sedmogodišnjeg rata (1756–1763), jednog od najvećih evropskih sukoba 18. veka.

U tom ratu Rusija je stala na stranu Austrije, Francuske i njihovih saveznika protiv Pruske i Velike Britanije.

Ruska vojska ostvarila je nekoliko značajnih pobeda nad pruskim snagama, a 1760. godine ruske trupe su čak privremeno zauzele Berlin. Iako Bestužev u tom trenutku više nije bio na vlasti, upravo je njegova ranija diplomatska strategija doprinela ulasku Rusije u ovaj savez.

Optužen za zaveru

Međutim, dvorska politika u Sankt Peterburgu bila je izuzetno nestabilna. Bestužev je imao mnogo neprijatelja među aristokratijom, posebno među onima koji su podržavali prorusko-prusku ili prorusko-francusku orijentaciju. Intrige na dvoru, kao i politički sukobi oko nasledstva prestola, postepeno su slabili njegov položaj.

Godine 1758. optužen je za učešće u političkoj zaveri i za navodne tajne kontakte sa neprijateljima države. Iako su optužbe bile delimično motivisane dvorskim rivalstvima, carica Jelisaveta odlučila je da ga ukloni iz politike.

Bestužev je smenjen sa funkcije kancelara, lišen većine titula i poslat u progonstvo na svoje imanje.

Foto: Javno vlasništvo

Povratak na političku scenu

Njegova politička karijera činila se završenom, ali sudbina mu je pružila neočekivani povratak. Nakon smrti carice Jelisavete 1762. godine i kratke vladavine Petra III, na presto dolazi Katarina II, kasnije poznata kao Katarina Velika.

Nova carica rehabilitovala je Bestuževa i vratila mu titulu grofa, iako se on zbog poodmaklih godina više nije aktivno uključivao u državnu politiku.

Aleksej Bestužev-Rjumin umro je 1766. godine. U istoriji je ostao zapamćen kao jedan od najuticajnijih diplomata ruske imperije 18. veka.

Njegova politika približavanja Rusije centralnoevropskim silama i aktivnog učešća u evropskim savezima značajno je doprinela jačanju međunarodnog položaja države.

Iako je često bio meta dvorskih intriga i političkih napada, Bestužev je predstavljao tip državnika koji je verovao da Rusija mora igrati veliku ulogu u evropskoj politici. Upravo zbog toga njegovo ime ostaje trajno povezano sa epohom Jelisavete Petrovne i burnim vremenom u kojem je Rusko carstvo postajalo jedna od vodećih sila kontinenta.

BONUS VIDEO