Na današnji dan preminuo je najznačajniji srpski filolog! Susret sa Vukom Karadžićem potpuno mu je promenio život!

Na današnji dan 1882. godine preminuo je srpski naučnik i filolog Đuro Daničić, sekretar Društva srpske slovesnosti, profesor Liceja i Velike škole u Beogradu.

Đuro Daničić rođen je pod imenom Đorđe Popović, kao četvrti sin novosadskog sveštenika Jovana Popovića i Ane, u Novom Sadu 1825. godine. Rano je ostao bez oca, a uspeo je da se obrazuje zahvaljujući požrtvovanoj majci.

Svoje prezime je promenio najpre u Jugović, a zatim 1847. u Daničić, a ime u Đura, i zadržao ih do kraja života. Završio je pet razreda gimnazije u Novom Sadu, a ostala tri u evangelističkoj gimnaziji u Požunu (Bratislava), od kojih se sedmi i osmi smatrani filozofskim naukama.

Pravne nauke je izučavao u Pešti i Beču, gde je došao 1845. Pod uticajem Vuka Karadžića i Miklošiča počeo je da se bavi slovenskom filologijom, kojoj je kasnije, a naročito proučavanju srpskog jezika, posvetio ceo život.

Za vreme studija materijalno su ga pomagali knez Mihajlo Obrenović i Jovan Gavrilović. Godine 1856. postao je bibliotekar Narodne biblioteke u Beogradu i sekretar Društva srpske slovesnosti, a 1859. profesor Liceja (Velike škole).

Foto: Printscreen You Tube

Zatim je na kratko vreme postao činovnik Uprave pošta, a kasnije je otišao u Zagreb kao sekretar tada osnovane Jugoslovenske Akademije. Nakon toga se vratio na Katedru srpskog jezika u Velikoj školi u Beogradu, gde je predavao do 1877. godine.

Njegov prvi rad objavljen je 1845. u Podunavci u zaštitu Vuka. Naučno obaranje teorije Vukovih protivnika Daničić je izneo u raspravi Rat za srpski jezik i pravopis 1847. godine, kojom je doprineo brzoj pobedi Vukovih ideja. Zatim je 1850. izdao Malu srpsku gramatiku, u kojoj je srpski književni jezik prvi put naučno okarakterisan. Kasnije je ovo malo delo izlazilo u više izdanja, pod nazivom Oblici srpskog jezika.

Daničićeva dela, u kojima je obrađivao različite strane srpskog jezika, su: Srpska sintaksa, sa odeljkom o padežima sa i bez predloga, zasnovana na tadašnjoj lokalističkoj teoriji o padežima, Osnove, klasifikacija nastavaka za obrazovanje reči, Korijeni, Istorija oblika, slavne akcenatske studije koje su obrazovale osnovu proučavanja slovenskog akcenta.

Susret sa Vukom odredio mu je životni put

Trebalo je da postane pravnik. Upoznao je čoveka koji je umeo da o jeziku govori kao da je on jedini dokaz božijeg postojanja. To je bio Vuk Stefanović Karadžić. 

Naučno obaranje teorije Vukovih protivnika, Daničić je izneo u raspravi Rat za srpski jezik i pravopis (1847), kojom je doprineo brzoj pobedi Vukovih ideja. Taj spis je mladi jezički revolucionar potpisao pseudonimom Đuro Daničić. Reč je bilo o predostrožnosti kojom se u to vreme zaobilazila cenzura. Njegovo ime je preko noći postalo poznato među mladim Srbima i Hrvatima. Zašto Daničić? Od 1825. godine Vuk je objavio ukupno pet godišnjih časopisa, pod imenom "Danica", što je, u to vreme, bio drugi naziv za kalendar. Uzimajući prezime Daničić zapravo obelodanjuje svetu čije je "duhovno čedo".

Foto: printscreen youtube

Đuro je nastavio da pomaže Vuku u reformatorskim poslovima, privlačila ga je činjenica što se bori za narodni jezik, jer je podržavao stav da se tako odražava i duh jednog naroda. Smatra se da se Daničićeva posebna zasluga sastoji u kodifikaciji Vukovog i vukovskog književnog jezika zasnovanog na štokavskom narečju.

U svom započetom delu "Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika", Daničić je predložio reformu latiničnog pisma po ugledu na Vukovu reformu ćirilice, u kojoj bi se digrafi dj, lj, nj, dž zamenili grafemama đ, ļ, ń, ģ, i time postigla puna kompatibilnost latinice sa ćirilicom, i izbegle nedoumice u kojima grafeme iz digrafa stoje jedna do druge, ali se posmatraju odvojeno (npr. nadživeti, injekcija, podjednako itd.).

Foto: Printscreen You Tube

Od Daničićevih grafema, u širu upotrebu je jedino ušla grafema "Đ đ", umesto dotadašnjeg "dj".

Posebna oblast njegovog rada jeste proučavanje i izdavanje dela iz stare srpske književnosti. Mnoge pisane spomenike objavio je u Glasniku DSS, u Starinama i radu JAZU, kao i u drugim edicijama, a kao posebna izdanja priredio je i objavio: Teodosijev Život Svetoga Save, Nikoljsko jevanđelje, Žitije Svetoga Simeona i Svetoga Save od Domentijana, Životi kraljeva i arhiepiskopa srpskih od Danila. Time je započeo izdavanje srednjovekovnih spomenika srpske književnosti, što su kasnije nastavili Stojan Novaković, Ljubomir Stojanović i drugi naši i strani proučavaoci srpske kulturne istorije. Izdavao je spomenike značajne po svojim književnim vrednostima i one u kojima se ogleda istorijski razvoj srpskog jezika.